Kæru útskriftarnemar, góðir gestir, stoltir aðstandendur og frábæra samstarfsfólk. 

Til hamingju með daginn, afraksturinn ykkar og árangurinn!

Það er aldeilis glæsilegur og hress hópur sem í dag lýkur námi frá skólanum. Stundum aðeins of hress, það var aðeins of mikið fjör í dimissioninni hér í húsinu um daginn, þið vitið hvað ég meina… Og nú stendur fyrir dyrum útskriftarferð hópsins til útlanda og því vil ég segja við ykkur: skemmtið ykkur vel og fallega, svo tekið verði eftir að FVA er alls staðar til sóma.

Undanfarið hefur átt sér stað mikil umræða um skólamál á Íslandi. Um lélegan árangur í alþjóðlegum könnunum, um ólæsa drengi og lélegan lesskilning almennt, úrelt námsefni, einkunnir í bókstöfum og fleira böl. Ekki er þetta alltaf uppbyggileg, fagleg eða sanngjörn umræða og oft er dregin upp einhliða mynd þar sem ekki er öll sagan sögð. Því til sönnunar erum við hér samankomin í dag með enn einn glæsilegan hóp útskriftarnema sem hefur náð markmiðum sínum og er tilbúinn til að takast á við það sem bíður þeirra.

Breytingar á samfélaginu gerast hraðar núna en nokkru sinni fyrr í sögu mannkyns. Meira hefur breyst á sl 200 árum en á 2000 árum þar á undan. Tölvur, net og gervigreind hafa td breytt öllu vinnulagi og bæði einfaldað og flækt líf fólks, eftir því hvernig á það er litið.

Skóli er í eðli sínu íhaldssöm stofnun með hefðum og reglum en er samt alltaf að þróast og aðlagast. Fyrir 50 árum glósuðu nemendur í gormabók og öll skólaverkefni voru handskrifuð. Nú orðið er allt rafrænt og aðgengilegt og nemendur skila verkefnum í gegnum gáttir og skilahóf og allir sáttir, eða hvað?

Í góðri trú eru nemendur alltaf hvattir til að nýta sér tölvutæknina til að vinna verkefnin sín enda gerir vinnuumhverfi samtímans kröfur um það. Glósubók er liðin tíð, gervigreind er tekin við. En nýlega rakst ég á frétt um rannsókn sem stóð yfir í 20 ár þar sem skoðuð var starfsemi heilans og í stuttu máli er þar sýnt vísindalega fram á að handskrifaður texti festist miklu betur í minni en það sem pikkað er á lyklaborð.

Glósubók getur verið góð til síns brúks. Fyrir tæpum hundrað árum ferðaðist ungur maður um landið með glósubók. Hann gisti á sveitabæjum, lagði eyrun við og skrifaði niður allskonar orð í glósubókina sína, samtöl og og tilsvör sem fólkið notaði sín á milli. Hann var að safna  efni í skáldsögu. Þetta var Halldór Laxness.

Nú bar svo við að nemendur í lokaáfanga í íslensku hér í FVA lásu skáldsögu eftir Laxness, undir leiðsögn sinna frábæru kennara. Það var orðið mjög langt síðan verk eftir nóbelskáldið var sett á bókalista hér í skólanum. Innan við þriðjungur framhaldsskólanema landsins les núorðið  skáldsögu eftir Laxness sem hluta af skylduáfanga í íslenskunámi sínu, af hverju ætli það sé? Helsta skýringin er oft sögð vera sú að það sé vegna 1) minnkandi lesskilnings ungmenna, 2) dvínandi orðaforða þeirra og 3) breytts tíðaranda. Hmmm.

Að loknum lestri  skiluðu nemendur áfangans umsögn til kennara. Ég geri ráð fyrir að etv ekki hafi alveg öll lesið alltaf allan textann sem settur var fyrir, en í umsögnum kom fram að flest voru þó sammála um að mikilvægt væri að kynnast verkum Laxness. Og það var sérlega ánægjulegt að sjá hve margir bentu á að það væri ekki síður mikilvægt að finna að það væru gerðar raunverulegar kröfur í framhaldsskólanáminu.

Í sunnudagsblaði Moggans þann 3. maí sl birtist grein um Laxness í framhaldsskólum og þar var vitnað í nokkrar umsagnir okkar nemenda, m.a. þessa:

„Mér finnst að stúdentsprófið eigi að vera erfitt. Við þurfum að gera hluti í framtíðinni sem reynast okkur krefjandi og hvers vegna ekki þá að æfa sig í þeim á meðan maður er ungur. Ég held að krefjandi hlutir móti mann sem manneskju. Ef þú leggur mikið á þig þá er það eitthvað sem skilar sér til baka, að læra eitthvað nýtt eða verða betri í einhverju…“.

Og annar nemandi kom líka með góðan punkt:

„Það er skrítið að vera 13 ár í mennta- og grunnskóla og hafa ekki lesið bók eftir nóbelsskáldið okkar. Leiðinlegt þegar kennarar og aðrir gagnrýn ungt fólk fyrir að vita ekki eða kunna ekki „flókið“ málfar en eru samt að taka það úr námskránni og þá fáum við ekki möguleikann á að læra þetta í skólanum.“

Sérlega skynsamlegar pælingar hjá okkar góða unga fólki. Auðvitað er ekki hægt að fullyrða að nemendur nútímans ráði ekki við bókarhluta eftir Laxness án þess að gefa þeim tækifæri til að prófa. Þau eru að kalla eftir krefjandi viðfangsefnum sem reynir virkilega á heilastarfsemina og þau vilja upplifa þessa góðu tilfinningu að hafa síðan sigrast á viðfangsefninu og þar með þroskast. Skólinn á að bregðast við þessu ákalli og þessum kröfum, í öllum námsgreinum.

Skólanum ber að hjálpa nemendum að tileinka sér þekkingu sem ekki er alltaf aðgengileg strax. Það gerist hægt og sígandi og  stundum þarf etv að lesa eitthvað þrælerfitt, jafnvel tvisvar, og skrifa eitthvað niður í glósubókina til að festa sér í minni.  Það er mögnuð tilfinning að ná loksins valdi á þekkingu og hæfni, hafa reynt á heilann, ráðið gátuna og reiknað dæmið, að hafa smíðað stykkið, tengt vírana, skapað listaverkið; eða eins og nemandinn sem ég vitnaði í áðan sagði:„ krefjandi hlutir móta mann sem manneskju“.

Þannig að skýringin á því af hverju Laxness er ekki lesinn í skólum landsins liggur þá etv bara að hluta til í númer 1, ólæsi ungmenna eða nr 2, dvínandi orðaforða? Er þá skýringin mögulega í  þessum breyttum tíðaranda, ástæðu nr 3? Gerir skólinn of litlar kröfur til ykkar? Hvað finnst ykkur?

Er verið að vefja ykkur inn í bómull til að hlífa ykkur við erfiðleikunum? (athugið að ég segi bómull, ekki bómul, því bómull er ull sem tínd er af tré, munið þetta. Ef maður lærir eitt orð á dag eru það 365 orð á ári! Flottur orðaforði).

Því segi ég nú við hvert og eitt ykkar, kæru útskriftarefni: þú getur meira en bæði þú og aðrir halda. Langoftast er það kennarinn þinn eða námsráðgjafinn sem veit þetta og ýtir þér alltaf lengra en þú hélst þú mögulega gætir. Þú munt þakka þeim seinna!

Með puði og áðurnefndri þaulrannsakaðri heilastarfsemi tókst nemendum að tileinka sér verk eftir Laxness, lifa sig inn í söguna og læra af henni. Það bættist heldur betur í orðaforðann, það varð til hagnýt færni og þekking sem aldrei verður frá ykkur tekin!

Að ná slíku takmarki eflir mann í að ná næsta takmarki og svo næsta og næsta. Það er er nám og það er menntun, það er þroski, það er tilgangurinn með þessu jarðlífi.  Þið þurfið enga  bómull, takk. Ég spái að þið munuð öll fá amk eina Laxness bók lánaða á bókasafninu í sumar

Kæru útskriftarnemar. Það var gott og gaman að fylgjast með ykkur þroskast og dafna í gegnum skólagönguna. Það var gaman td að sjá ykkur blómstra í leiklistarklúbbnum Melló, sparibúast á  árshátíðinni, keppa og styðja í Gettu betur í sjónvarpinu, sigra í jafnréttis- og myndlistarkeppni, þegar þið söfnuðuð áheitum fyrir þolendur ofbeldis og svo margt fleira. Við hér í Fjölbraut erum stolt af ykkur og þökkum fyrir samfylgdina undanfarin ár.  

Framtíðin er full af nýjum ævintýrum og tækifærum og hún breytist í sífellu, hraðar og hraðar eins og ég sagði. Ykkar bíða áfram erfið viðfangsefni sem þarf að sigrast á, mun erfiðari en þykkasta skáldsagan eftir Laxness. En þið eruð vel undirbúin, þið eruð engir bómullarhnoðrar! Þið munið spjara ykkur og meira en það.

Takk öll fyrir samveruna og gangi ykkur vel.