Íris Ösp Ingjaldsdóttir sendi frá sér sína fyrstu bók, Röskun, árið 2019 sem hlaut afar góðar viðtökur. Sagan fjallar um Heru, rúmlega þrítugan lögfræðing sem er að byggja upp líf sitt eftir nauðgun og er nýflutt í íbúð í góðu hverfi, og um Stellu sem bjó í íbúðinni áður. Hera glímir við andleg veikindi í kjölfar áfallsins sem stigmagnast dag frá degi þar til hún veit ekki lengur hvort um er að ræða ímyndun um gerandann sem aldrei fannst eða hvort hún sé ásótt af afturgöngu Stellu sem myrt var í íbúðinni tveimur árum fyrr. Hefur Íris Ösp nú selt kvikmyndaréttinn að þessari spennuþrungnu bók svo búast má við trylli á hvíta tjaldið innan skamms. Ljóst er að ný rödd hefur bæst við í íslenska glæpasagnakórinn og er tekið fagnandi.
Út er komin ný bók og ekki síðri frá hendi Írisar Aspar og ber hún heitið Bylurinn. Sagan gerist í fortíð og nútíð og sjónarhornið skiptist á milli þriggja persóna. Bergur er hamingjusamur fjölskyldufaðir með allt á tæru þar til sonur hans deyr, þá bankar fortíðin uppá og hefndarfýsn hans beinist að Öldu og Styrmi, unglingssyni hennar sem hann grunar að hafi valdið dauða sonarins. Þau mæðginin eru afar ólík og lýsa atburðum hvort með sínu nefi. Persónusköpunin er afar vel heppnuð, m.a.s. aukapersónan Gunni verður ljóslifandi. Alda er skemmtileg persóna, hún er enginn fyrirmyndaruppalandi, kjaftfor og svífst einskis. Hún hvetur son sinn til þess að eyða sparifé sínu og hætta að hugsa um framtíðina (81). Styrmir er trúverðugt unglingstetur sem er mun þroskaðri en mamma hans. Bergur verður sífellt örvæntingarfyllri, geðveikin magnast, tryllingurinn er sérlega vel uppbyggður og endar auðvitað með ósköpum. Íris Ösp hefur gott vald á þessu öllu, sem og máli og stíl, og smiðshöggið er vel heppnaður endir á vel heppnaðri bók.
Áður hafði Íris Ösp aðallega skrifað smásögur og hún sótti á sínum tíma námskeið í skapandi skrifum hjá Þorvaldi Þorsteinssyni og Björgu Árnadóttur og lærði einnig leikritun hjá Hlín Agnarsdóttur (Vísir, 21. maí 2019).
Íris Ösp er fædd og uppalin í Reykjavík, nánar tiltekið Breiðholti. Í viðtali við Morgunblaðið 1. ágúst 2025 segir hún m.a.:
„Ég byrjaði að skrifa þegar ég var krakki. Ég byrjaði á sendibréfum, smásögum og ljóðum, en svo kom langt hlé þar sem ég sinnti þessu lítið. Boltinn fór svo að rúlla á ný þegar ég var í fæðingarorlofi með yngsta barnið mitt, þá fór ég á ritlistarnámskeið, byrjaði að skrifa lengri sögur og skrifaði loks fyrstu skáldsöguna mína.“
Fram kemur í viðtalinu að það tók Írisi Ösp sex ár að klára Byl en hún greindist með erfiða sjúkdóma.
„Ég byrjaði fljótlega að vinna í Byl eftir að Röskun kom út, áður en ég veiktist. Ég vann að bókinni hægt og bítandi, var alltaf að gera bara smá og smá í einu og lagði handritið svo frá mér í marga mánuði í einu. En það gerði mér að gott að hafa eitthvað í pokahorninu sem hafði framvindu.“
Íris Ösp hefur sagt opinberlega frá veikindum sínum en ritferlið hefur verið ljós í myrkrinu í glímunni við þau (meira um það hér).
Eyjar heitir önnur skáldsaga Gróu Finnsdóttur (f. 1951). Gróa samdi ljóð og sögur áður en hún sendi frá sér bók og hafði þá lokið störfum á vinnumarkaðnum. Sum ljóða hennar hafa birst í blöðum, ss. í Tímariti Máls og menningar og Bókasafninu. Þá átti hún tvær smásögur í bókinni Jólasögur sem kom út árið 2015. Gróa hefur einnig skrifað fjölda greina, einkum um bókasafnsmál. Fyrsta skáldsaga Gróu, Hylurinn, kom út árið 2021 og fékk góðar viðtökur.
Bókin Eyjar hverfist um togstreitu í fjölskyldu á bóndabæ þar sem Malla er einbirni. Móðirin Katrín er hippi, ástríðukokkur og grænmetisræktandi; hlý og opin manneskja; en pabbinn er dulur og bældur. Þau eru eins og tvær eyðieyjur (98). Eitthvað varð til þess að Malla fór að heiman fyrir mörgum árum og býr nú í borginni. Hún hefur fjarlægst foreldra sína og ekki er vert að ljóstra upp hvers vegna til að spilla ekki fyrir lesendum. En hún flýr úr ofbeldissambandi í sveitasæluna og þarf að endurskoða allt líf sitt.
Ekki er annað hægt en að heillast af sumum sögupersónanna, ekki síst Katrínu sem hlúir að öllu, og fögru umhverfi Breiðafjarðar. Malla er brotin og búin á því þegar hún snýr aftur til heimahaganna og þarf að horfast í augu við bresti sína, langrækni og dómhörku. Guðmundur á næsta bæ er hugstæður, einskonar afatýpa og jesúgervingur; boðberi þess að eldri kynslóðir búa yfir yfirvegun og visku sem þarf að berast sem víðast. Pabbinn Lárus á alla samúð skilið, hann reynir að gera sitt besta en stundum er það bara ekki nóg. Og öll eiga þau sín eldgömlu leyndarmál sem sagan hverfist um.
Þær mæðgur eru sögumaður til skiptis og lýsa stundum sömu atburðum hvor frá sínu sjónarhorni. Þær eru afar ólíkar svo þetta er skemmtileg aðferð sem gengur ágætlega upp. Það getur tekið á að fullorðnast og Malla fær sannarlega að reyna það á eigin skinni. Ástin kemur auðvitað við sögu og er mikilvægt hreyfiafl í framvindunni. Einkunnarorð bókarinnar koma m.a. frá Milan Kundera: Ástin er leit okkar að týnda hlutanum af okkur sjálfum.
Sjálf segir Gróa um bókina:
„Ég reyni að sýna fram á hvað það getur reynst alvarlegur hlutur að geta ekki rætt út um hlutina, gert upp sín mál og haldið áfram að lifa góðu lífi í stað þess að eyðileggja líf sitt og annarra í einhverri fáránlegri þráhyggju og kannski hroka án þess að geta fyrirgefið. Það mætti jafnvel setja það í stærra samhengi og heimfæra upp á heimsku þeirra sem heyja óskiljanleg stríð úti í hinum stóra heimi. En sjálfri finnst mér þetta vera fyrst og fremst hugljúf ástarsaga sem kannski einhverjir þekkja sig í“ (viðtal í Skessuhorni).
Eyjar fljóta vel á lygnum sjó og eru fínasta afþreying á rigningardögum þrátt fyrir undarlegan misskilning í restina. Fram kemur í sögunni að Katrín lumar á handriti um blóðheitar Baska-formæður sínar, kannski verður það efni þriðju bókar Gróu?
Spennusagan Ísbirnir eftir Sólveigu Pálsdóttur ætti að vera skyldulesning. Ekki síst fyrir unga karlmenn. Sagan er hörkuspennandi og varpar um leið ljósi á hugmyndafræði sem breiðist hratt út og mannkyninu stendur veruleg ógn af.
Guðgeir og Guðrún eru hluti af teymi lögreglunnar sem fæst við voveiflegt hvarf þriggja ungra kvenna. Sumar vísbendingar reynast villuljós, margar persónanna virka grunsamlegar í augum lögreglunnar, konurnar virðast eiga sitthvað sameiginlegt og hótunarbréf finnast. Þegar lík einnar þeirra finnst, þarf teymið að taka á öllu sínu til að leysa málið eins og gengur.
Sagan er vandlega uppbyggð, vel stíluð og hörkuspennandi. Náttúruöflin mynda skrautlegan bakgrunn sögunnar sem hefst á frétt í útvarpinu um ráðvilltan ísbjörn sem gengur á land og undir lokin er farið að gjósa í Grindavík. En í ljós kemur að ísbirnir eru víðar en nokkurn hefði grunað og veldi þeirra breiðist hratt út um samfélagið. Guðgeiri er brugðið þegar hann á samtal við son sinn sem reynist óvænt hallur undir incel-hugmyndafræði.
„- Ég sit inni í borðstofu og les mér til um incel kúltúr. Veistu hvað það er? spurði Guðgeir.
– Auðvitað, svaraði Pétur Andri. – Það er rosalega mikið af hlaðvörpum sem fjalla um þetta og við strákarnir höfum hlustað á suma gaurana.
– Sem prédika að konur séu aðeins hér á jörð til að eignast börn og að þær eigi að hlýða karlmönnum skilyrðislaust? spurði Guðgeir undrandi. – Voruð þið vinirnir virkilega að hlusta á þetta rugl?
– Ekki þessa hörðustu sem bókstaflega hata konur og kenna þeim um allar ófarir heimsins, svaraði Pétur Andri. – En um leið og maður byrjar að hlusta á einn eða followa einhvern svona gaur á netinu bætast fleiri við. Newsfeedið hjá svona incel-týpum er troðfullt af fréttum af vondum konum, fóstureyðingum og hvað heimurinn hefur versnað með auknum rétttindum þeirra. Af því að eftir því sem þú smellir á fleiri svoleiðis klikkbeitur, fjölgar þeim sem þú færð, svona hamfarafeed skilurðu? En pabbi, sorrí ég ætla að fara að sofa. (…)
– Við erum engin incel-klikkhausar þótt við ræðum ýmislegt, útskýrði Pétur Andri.
– Eins og hvað? spurði Guðgeir.
– Ég meina, eins og að konur eru í öllum valdamestu embættum landsins og að við erum búnir að missa fullt af réttindum frá okkur og þurfum að ná þeim til baka áður en allt fer í rugl, sagði Pétur Andri…“ (215-216).
Sólveig vekur athygli á mikilvægu málefni í bók sinni, þ.e. öfgakenndum og hatursfullum skoðunum sem vella fram á netinu um konur. Þær hugmyndir sem sonurinn viðrar eru í mikilli mótsögn við þau gildi sem foreldrar almennt leggja áherslu á í uppeldinu. En í gegnum samfélagsmiðla er auðvelt að læða alls konar hugmyndafræði inn hjá ungum sálum, eins og sonurinn lýsir. Nefna mætti í því samhengi bresku sjónvarpsþáttaröðina umtöluðu, Adolesence, sem dregur m.a. skýrt fram hvað við erum grandalaus gagnvart áhrifum samfélagsmiðla og netofbeldi.
Þeir sem tilheyra incel-hópum stíga fram uppfullir af reiði, biturleika og sjálfsmeðaumkvun, blandaðri upphafningu á sjálfum sér og þeirri hugmynd að þeir þurfi að kenna konum lexíu. Sérkennileg og hættuleg blanda sem með mælsku boðberanna á netmiðlum, smá sálfræðiþekkingu og sannfæringarkrafti nær auðveldlega tökum á ungmennum með laskaða sjálfsmynd.
Ísbirnir eru hörkuspennandi bók sem mætti fara sem víðast vegna þess hve vel er farið með eldfimt og aðkallandi málefni og komið við á ýmsum sviðum mannlífsins. Sagan gæti vel hentað í kennslu á grunn- og framhaldsskólastigi til að vekja umræður um boðskap hennar og þau gildi sem eru vonandi af flestum talin sjálfsögð og mikilvæg, eins og jafnrétti og umburðarlyndi – en eru það ekki í reynd í fallvöltum heimi.
Um þessar mundir er áberandi að sögusvið skáldsagna sé í óræðri framtíð þar sem mennskunni hefur verið úthýst, villtur gróður sést ekki, dýrin eru útdauð en illræmt kerfi hefur tekið stjórnina í lífi fólks. Í fljótu bragði mætti nefna Merkingu eftir Fríðu Ísberg, DEUS eftir Sigríði Hagalín og Þú sem ert á jörðu eftir Nínu Ólafsdóttur auk skáldsagna t.d. Emils Hjörvars Petersen og Steinars Braga þar sem samfara hruni mennsku og siðmenningar hafa forrit og gagnagrunnar tekið yfir stjórn og eftirlit með mannfólkinu sem hlýðið og auðsveipt sættir sig við örlög sín.
Nýjasta bók Lilju Sigurðardóttur, er vísindaskáldsagan ALFA (fyrra A á hvolfi), vísindaspennuþryllir sem gerist árið 2052 með stöku endurliti til 2027 – tilnefnd til Blóðdropans 2025!
ALFA er gervigreindarforrit og gagnagrunnur Ráðuneytisins sem hagar öllu á besta veg fyrir alla og er með höfuðstöðvar í Seðlabankahúsinu. Framakonan Mekkín hefur verið í hönnunar- og stjórnendateyminu í 25 ár og sonur hennar og Sabínu er Júlíus sem í byrjun sögu er að fermast, þ.e. fá nýja skilgreiningu og stöðu sem ungmenni í ALFA. Forritið velur þá framtíðarbraut með borgaralaunum fyrir hvern ungling og eftirvæntingin á heimilinu er mikil. Bróðir Sabínu, Birkir, varar litlu fjölskylduna við því að láta Júlíus fermast og afsala sér þar með frelsi sínu og sjálfstæði. Sjálfur býr Birkir utan kerfis, er hvorki með ígrædda örflögu né armbandsúr sem þýðir útskúfun og allsleysi fyrir hann. Svo fer atburðarás sögunnar hratt af stað með morði og svikum og fljótlega blasir glötunin við krúttlegu veröldinni þeirra allra.
ALFA er þaulhugsuð, spennandi, frumleg og áhugaverð saga, með áleitnum boðskap um vald og mennsku. Framtíðin sem ALFA býður upp á er svaðaleg dystopía um alveldi þar sem lýðræðið er plat. Forritið smýgur alls staðar, s.s. inn í heilbrigðiskerfi, þjóðskrár, samgöngur, orkugjafa, öryggiskerfi, banka, ráðuneyti, snjalltæki og samfélagsmiðla, og með stanslausum áróðri fær það fólk til að treysta og gefa sig á vald forsjánni. Reglulega koma skilaboð frá ALFA:
„Vér viljum nefnilega ekki að þið trúið. Vér viljum að þið treystið. Trú var aðferð hins ráðvillta mannkyns sem ekki kunni fótum sínum forráð, klúðraði og eyðilagði og trúði svo í blindni á yfirnáttúrulega krafta til þess að bjarga sér úr vandanum. Eftir að trúarbrögð voru lögð af er heimurinn á betri vegferð.
Þið þurfið ekki að trúa á oss. Þið þurfið bara að treysta oss. Treysta því að þær niðurstöður og ráðleggingar sem vér gefum séu gefnar með ykkar hagsmuni að leiðarljósi, að teknu tilliti til hagsmuna heildarinnar…“(15).
Þau sem ekki fallast á forræðið búa á jaðrinum, hafa engin réttindi en hafa skímu af sjálfstæðri hugsun sem gefur örlitla von fyrir mannkyn. En þótt ALFA-kerfið sé allsráðandi, útsmogið og kalt er ekkert kerfi sterkara en veikasti kóðinn, sem vissulega er ógnvænleg tilhugsun. Það ríkir almenn bjartsýni í heiminum um að gervigreind eigi svör við öllu og muni leysa öll vandamál en hægt er að nýta sér það til að ná valdi yfir fólki og auðlindum. Græðgi og spilling eru samar við sig, hvort sem valdhafinn er valdasjúkur einræðisherra eða gervigreind með gæskuna að yfirskini.
Út er komin spennusagan Feluleikir eftir Lilju Magnúsdóttur. Hún gefur bókina út sjálf undir merkjum bókaútgáfu sem heitir BRANA. Bókin er ætluð lesendum á öllum aldri.
Aðalpersónan Arna er að skrifa handrit um Skaftárelda fyrir kvikmyndagerðarmanninn og elskhugann Baldur hinn fríða sem hana grunar sífellt að eigi vingott við aðrar konur. Í ofanálag á hún flókna fjölskyldu þar sem erfið mál hafa í gegnum tíðina verið þögguð niður. Sögur og sýnir hafa ávallt fylgt Örnu í lífinu og hún á nokkur samtöl við séra Jón Steingrímsson eldprest og huldufólk. En þegar Baldur er handtekinn og aðstoðarkona hans liggur í dái, þarf Arna að láta til sín taka og koma málum á hreint.
Sagan gerist haustið 2006, þ.e. fyrir daga snjallsímans svo persónurnar þurfa að bjarga sér upp á eigin spýtur í alls konar nauðum. Og skreppa milli landshluta, það er nú minnsta mál.
Arna er skemmtileg persóna, hlaðin orku og sköpunarkrafti, framtakssöm og sjálfstæð kona. En það þvælist fyrir henni að vita ekki almennilega hvar hún hefur Baldur og hvort hún sé verðug ástar hans. Lífið í sveit og borg er ólíkt og báðir kostir toga í Örnu. Flestar persónurnar hafa sitthvað að fela, s.s. gamla glæpi, ýmsa bresti og duldar þrár. Samtölin eru lipur og lífleg og höfundur gefur sér góðan tíma til að segja söguna og sinna persónum sínum.
Um aðrar bækur Lilju:
Lilja Magnúsdóttir hlaut glæpasagnaverðlaunin Gaddakylfuna fyrir smásöguna Svikarann árið 2008.
Árið 2018 kom út eftir hana skáldsagan Svikarinn sem er úrvinnsla og framhald smásögunnar. Bókin kom út hjá Storytel og var þar tilnefnd til skáldsagnaverðlauna. Sagan fjallar um unga konu sem missir allt og tekst á við að byggja líf sitt upp að nýju.
Smásagnasafnið Gaddavír og Gotterí kom út árið 2022. Sögurnar segja frá uppvexti barna í íslenskri sveit á tímum sveitasímans og svarthvíta sjónvarpsins þar sem ævintýri hversdagsins snúast um búskapinn, kindur og hesta.
Friðarsafnið kom út árið 2023. Sagan fjallar um mann sem er á flótta á Íslandi og unga konu sem hefur stofnað friðarsafn en það breytist óvænt í glæpavettvang.
Valeríu finnst líf sitt staðnað og vonlaust. Hún býr heima hjá foreldrum sínum, 27 ára gömul, einhleyp og staurblönk og allar vinkonurnar löngu orðnar ráðsettar. Loks tekur hún af skarið, fær nýja vinnu og flytur til Akureyrar. Þar kynnist hún góðu fólki og fær að njóta hæfileika sinna. Og eignast hún loksins almennilegan kærasta? Gæti verið, bókarkápan gefur það í skyn.
Ása Marin hefur skrifað skemmtilegar og vel stílaðar sögur um nútímakonur á fartinni sem finna ástina á óllíklegustu stöðum. Nýjasta bókin er Stjörnurnar yfir Eyjafirði, sjálfstætt framhald Hittu mig í Hellisgerði en báðar bækurnar tengjast jólunum. Þetta eru ljúflestrarbækur sem taka sig ekki alvarlega, með slatta af húmor og ástarkrísum.
Tilgangurinn með þessu jarðlífi er að finna sína hillu og láta gott af sér leiða og það tekst Valeríu loksins með góðri hjálp. Vinkonan Lísa kemur þar sterk inn en hún er áhugaverð persóna, jarðbundin og traust vinkona. Hún er kennari í grunnskóla sem vill gera sitt besta en er að sligast undan ómanneskulegu álagi í starfinu og grætur af bugun í sturtunni að loknum vinnudegi. Mamman er kostuleg persóna, erfið i skapi og sjálfhverf, en fallegt að sjá hvernig samband þeirra mæðgna þróast í bókinni. Í annarri bók Ásu, Elsku sólir, er stormasamt mæðgnasamband líka til umfjöllunar; stundum getur það verið baneitrað.
Í Eyjafirði eru einmana manneskjur eins og annars staðar og Valería fær þá frábæru hugmynd að koma á fót stefnumótaþjónustu. Af því lærir hún heilmargt, kynnist nýju fólki og hjálpar því út úr skelinni. Ein af hennar mörgu hugmyndum er að smala saman þeim sem eru einmana um jólin. Hún býr sjö viðburði fyrir alla sem melda sig, fimm kvöldverðarboð á aðfangadagskvöld, göngutúr og spilakvöld á jóladag. Vel gert, Valería!
Smásagnasafn Steinars Braga, Allt fer, er hnausþykkt og efnismikið og inniheldur nítján langar og fullburða sögur. Þær eru hvorki fallegar né meinlausar og ekki allar nýjar, þær eru margar og misgóðar en það er í þeim miskunnarlaus kraftur. Ef Steinar Bragi fær ekki bókmenntaverðlaunin, af þeim sem tilnefndir eru 2016, eru þau bara prump.
Hvergi verður maðurinn eins lítill og ófrjáls, svo augljóslega roðhundur og þræll, eins og í fríhöfninni, þeim óskáldlega stað þar sem „meira að segja skórnir voru tortryggðir“ (11). Þar gengst fólk undir lög, vald og skrifræði af fúsum og frjálsum vilja, „Hver einasti fermetri verðlagður og öryggisvottaður oft á dag“ (11) og sætir sjálfviljugt rannsókn á persónulegum farangri, jafnvel eigin líkama. Glansandi fríhöfnin er sögusvið fyrstu sögunnar í safninu, „Reykjavík er að vakna“ þar sem firring vestrænnar menningar er undirtónninn, þar sem hjarðhegðunin nær hámarki. Engin tilviljun að þetta er fyrsta sagan í safninu, hún er þrusugóð.
Karnívalísk útrás
Myndir úr fleiri sögum safnsins sitja fastar á heilaberkinum að loknum lestri. Í „Kaiser Report“ hittast tveir kunningjar sem báðir eru búnir að mála sig út í horn. Kyrkislanga og kettlingar koma við sögu og atburðarásin er svo hrollvekjandi að ráðsettur lesandi unir ekki lengur undir leslampanum heldur hrökklast fram á bað til að skvetta framan í sig köldu vatni. „Páfastóllinn“ er sprenghlægileg, um par sem glímir við ófrjósemi, og karnivalísk útrásin nær hámarki í órum rúnksenu á læknastofu í Smáralind; verulega kröftugt atriði. „Kristalsgíraffinn“ er nútímalegt ævintýri um að selja sál sína djöflinum, það er sígilt þema sem vísar ekki síst til nútímamannsins sem gín yfir öllu. Sama þema er á ferð í „Sögunni af þriðjudegi“. Báðar nöturlegar frásagnir af mannlegri eymd.
„Hvíti geldingurinn“ vekur upp þanka um tilvist mannsins. Hvað verður um mann sem ekki aðeins glatar frelsi sínu heldur er kynhvötin líka frá honum tekin? Hvað drífur þann áfram sem er án löngunar, án ástar? Sagan er ofbeldisfull og grimmdarleg en með sérkennilegu seiðmagni, ein af myndrænustu sögunum í safninu. Í „Ósýnileikanum“ nýtir kona sér að geta horfið sjónum annarra, hún njósnar um fólk og hnýsist í sjálfan dauðann, rýfur friðhelgi á viðkvæmum tímum þegar vanmáttur og óreiða ríkir, hún mætir í jarðarfarir og erfidrykkjur og sest við banabeð:
_Fyrstu tvær jarðarfarirnar sat ég úti í sal með hinum, svo færði ég mig upp á altarið til prestsins, ekki til að vanvirða neinn, en ég er forvitin, mig langaði að sjá andlit allra í kirkjunni, horfa í andlit sorgarinnar. Úti í kirkjuskipinu sér maður aldrei nema út eftir sætaröðinni, inn í hnakkann á fólkinu fyrir framan og það er ókurteist að teygja fram hausinn og glápa. Af hverju sitjum við ekki í hring í kirkjum – þær eru formaðar fasískt og við horfum aldrei nema í andlit prestsins og það er andstætt öllu sem munnurinn á honum segir um bræðralag og kærleika!“ (312).
Allt í rassgati
Titill smásagnasafnins Allt fer vísar í ýmsar áttir; til forgengileika, missis og hrörnunar sem er kannski klisja, hver segir sosum að allt þurfi alltaf að halda áfram (296) en líka til þess að allt fer einhvern veginn, tíminn líður og hugsjónir og draumar fjara út, fólk þroskast saman eða í sundur, dofið af dópi eða vana í bullandi sjálfhverfu. Hverjum er það að kenna þegar flosnar upp úr sambandi sögumanns og Jennýjar í raðhúsahverfinu inni í rassgatinu á Sigmundi Davíð?
„Við erum bæði ágætis manneskjur og viljum vel og ég segi það í alvöru: ef helmingur þessara endaloka skrifast á brestina í okkur og allt helvítis kjaftæðið úr æskunni, fullyrði ég að hinn helmingurinn fellur skuldlaust á leigumarkaðinn og barninginn í öll þessi ár og helvítis pólitíkusa sem hafa gleymt því fyrir hverja þeir vinna, og græðgina í bönkunum og Gísla í Gamma og gamla Quarashi-tillann Sölva viðskiptafræðing, allt þetta lið sem liggur eins og vampírur á hjörtum okkar sem gæðum miðbæinn lífi – fokkið ykkur öll (299-300).
Trump-týpan
Síðasta sagan, „Garðurinn“, er glæsilegur endasprettur á þessu sagnamaraþoni. Stórgrósser á ráðstefnu vopnasala í sótugri Shanghai er sama týpa og Donald Trump: erkiillmenni, siðblindur, firrtur og lyginn, glúrinn á markaðstækifæri en orðinn mettur á lífinu. Hann hefur reynt allt, keypt allt og fyrir honum er veröldin tóm og grimm flatneskja:
„Í partýi um daginn fékk ég hugmynd sem rifjast upp fyrir mér núna: að reisa verulega há og sparsöm háhýsi með engum gluggum sem þýðir allt önnur lögmál í burðarþoli, en fella skjái í innanverða veggina, alla með sérsniðnu útsýni – allir fengju hornskrifstofur með útsýni af hundruðustu hæð yfir borg að eigin vali, eða breytilegt, með mánudaga á tindi Everest, þriðjudaga úr Alþjóðlegu geimstöðinni. Skjáir eru orðnir ódýrari en gluggar og kostar ekkert að þrífa þá, upplausnin HD í metersfjarlægð, færa sig svo yfir í þrívíddina. Þemadagar á föstudögum með útsýni yfir Kabúl, Raqqua eða Jemen og hádegisfyrirlestur um þær sætu hörmungar, eftir því við hvað fyrirtækin í húsinu eru að díla“ (324-325).
„Garðurinn“ er bæði reiðilestur yfir mannkyni sem skilur eftir sig sviðna jörð en líka elegía um mennskuna sem er á niðurleið, ástina sem er glötuð og ógeðið sem alls staðar viðgengst.
Manneskjan er bara líkami
Smásagnasafn Steinars Braga sker sig bæði að öllu leyti frá hinum óvenju mörgu smásagnasöfnum sem út komu 2016 og frá öðrum skáldverkum síðustu áratuga. Það er ekki verið að gæla við tungumálið, stílinn, orðlistina. Ekki verið að daðra við ismana, tala undir rós eða blikka ljóðrænuna. Það eru hugmyndirnar sem ráða ríkjum, þær vella fram, tæpitungulaust. Brýnt erindi og eldmóður einkenna þessar sögur allar, skapandi kraftur og ádeila sem helst minna á skáldskap Guðbergs Bergsson á góðum degi. Hið háleita er einskis vert, manneskjur eru ekkert merkilegar eða dularfullar, þær eru bara líkamar. „ – Líkamar að gera eitthvað við sjálfa sig, við aðra líkama eða við hluti… En líklega værum við ekkert án þessara litlu leyndarmála okkar, hvert í sínu horni að pota í holur, skera okkur með naglaþjöl, kasta upp. Hvað veit ég“ (307).
Engin miskunn
Á sagnaslóðum Steinars Braga eru fáir á ferli, hér eru óskáldlegir staðir eins og Eiðistorg, Perlan og Húsasmiðjan, skítugar stórborgir, fráhrindandi persónur, barnagirnd, tabú og töfrar og ógnvekjandi atburðir. Maður er hvergi óhultur, hræðilegir hlutir gerast í sífellu og alls staðar. Og það er enga miskunn að finna, aðeins myrka heimsmynd og dapurlega framtíðarsýn: „Ég er lappalaus fugl, hugsaði ég, líf mitt er sífellt flug úr einum stað í annan og ég get hvergi lent eða fundið hvíld“ (301).
Smásögur eru í senn bæði strangt og róttækt bókmenntaform sem býr yfir sérstökum áhrifamætti. Steinar Bragi hefur fullkomin tök á forminu og sýnir frábæra takta. Allt smellur.
Nú geisar SKAM-æði á Íslandi. Allir hafa séð þessa norsku sjónvarpsþætti, allir elska þá, ungir sem aldnir. Yfir sjö þúsund manns eru í íslensku SKAM-aðdáendagrúppunni á facebook. Þrjár seríur eru í sarpinum á Rúv og sú fjórða á leiðinni. Og ef maður byrjar að horfa, er engin leið að hætta.
SKAM segir frá nokkrum unglingum í Hartvig Nissen-menntaskólanum í Ósló. Í fyrstu tveimur þáttaröðunum eru hressar stelpur að unglingast, hamast í símanum og tölvunni, verða ástfangnar, djamma og sofa hjá. Þær eru líka að reyna að þóknast, fá viðurkenningu, vera mjóar og vinsælar en ekki druslur. Í þriðju seríu er kastljósið meira á strákunum, sem eru nokkurn veginn í sama gírnum . Þetta hljómar kannski ekki sérlega spennandi eða frumlega, hvað er það við þetta efni sem verður til þess að það fer eins og eldur í sinu um alla heimsbyggðina?
Það er markaðssetningin og máttur samfélagsmiðlanna sem skapa þessar gríðarlegu vinsældir. Áður en þættirnir fóru í loftið voru þeir kynntir á heimasíðu þáttanna og öllum samfélagsmiðlum og markhópurinn var aðallega ungar stúlkur. Aðalpersónur þáttanna eru með instagram og facebook-prófíl sem þúsundir fylgja þar sem má sjá efni úr skálduðu lífi þeirra á degi hverjum áður en það birtist svo í heild í sjónvarpinu/netinu. Allt gerist hægt í þáttunum sem eru í dogmastíl, það eru langar þagnir, svipbrigði sem fá svigrúm og slómó-senur sem skapa stemninguna og tilfinningu fyrir rauntíma, raunsæi og trúverðugleika. Átta manna harðsnúið lið sér svo um að halda samfélagsmiðlunum á fullu stími allan sólarhringinn. Samt er þetta ódýrasta þáttagerð sem NRK hefur nokkurn tímann ráðist í.
Handritshöfundurinn, Julie Andem, lagði á sig mikla rannsóknarvinnu áður en hún skrifaði þættina. Hún las ótal skýrslur um hag og líðan unglinga og tók viðtöl við fjöldann allan af norskum skólakrökkum til að komast sem næst veruleika þeirra. Handritið er líka ansi gott, bæði sannfærandi, dramatískt og fyndið en líka sárt. Margar persónanna bera harm í hjarta og þær eru einar á báti, eiginlega munaðarlausar eins og t.d. bæði Noora og William. Þarna er allt þetta vandræðalega frá unglingsárunum sem allir kannast við, eins og bólur, blankheit og standpína. Og Skömmin er alls staðar, í hremmingum Nooru, í sjálfsmynd Vildu, að Eva stakk undan Ingrid og er alltaf blindfull í partýum, í kynhneigð Isaks og fortíð Williams. Múslimastúlkan Sana hins vegar skammast sín ekki fyrir neitt og Chris, sú þybbna, er algjör nagli með sjálfstraustið í lagi. Eskild, meðleigjandi Nooru og seinna Isaks, er afar vel gerð persóna, bæði fyndinn og klár, og svo er hjúkrunarfræðingurinn í skólanum frábær karakter.
Skömmin setur mark sitt á líf allra, líka kynlífið enda vita allir að norskir strákar sleikja ekki píkur þótt þeir vilji hins vegar ólmir fá tott. Í þáttunum er fjallað um mikilvæg mál á mannlegum nótum, svo sem staðalmyndir, fordóma, lystarstol, femínisma og hrelliklám.
Það er mikill kostur að karakterarnir eru venjulegir í útliti. Sumir eru laglegir en ekki eins og í mörgum amerískum sjónvarpsþáttum þar sem áherslan er á hár, förðun og merkjaföt og allir líta eins út. Og það er enginn hamingjusamur hollywood-endir á hlutunum í Skam. Heyrst hefur að í bígerð sé að gera ameríska útgáfu af þáttunum, sem er algjör katastrófa þar sem Skam er einmitt andsvar við sápuóperum Kananna þar sem fólk er matað á glysi.
Þýðing Matthíasar Kristiansen á fyrstu tveimur þáttaröðunum er ansi klaufaleg og gamaldags en Erla E. Völudóttir þýðir þriðju seríuna lipurlega. Ennþá er hægt að sjá þættina á rúv.is en að hika er sama og að tapa því þeir verða þar ekki til eilífðar.
Leyfðu ljúfum markaðsöflum að heilla þig með Skömm, taktu prófið HÉR; hvaða SKAM-persóna ert þú?
Þurfum við á ljóðum að halda? Hafa ljóðskáld sérstöku hlutverki að gegna í samfélaginu? Eiga þau að yrkja til að létta fólki lífið, benda á fegurðina, leika sér með tungumálið, hugga og líkna? Eða eiga þau að bægja frá okkur áhyggjum og kvíða, halda valdi og ofbeldi í skefjum? Er samt ekki langbest að ljóðið sé stillt, smart, hnyttið, krúttlegt, ekki of djúpt, ekki of flókið eða óskiljanlegt? Eiga ljóðskáld yfirleitt nokkuð erindi við valdhafana, samborgarana, lesendurna, mig persónulega með öllum þessum litlu og snyrtilega hönnuðu ljóðabókum sem koma út á nokkurra ára fresti í takmörkuðu upplagi? Hver má annars vera að því að lesa ljóð, er ekki alltaf brjálað að gera? Jú, það er vangefið mikið að gera, en það er svo mikið hjal og fjas og síbylja í gangi; hjakk, klisjur og frasar; merking orða er útjöskuð og margtuggin. En þannig er ljóð nefnilega ekki, þegar vel tekst til. Þess vegna lifir það, þess vegna þurfum við á því að halda. Og þá snúum við okkur að ljóðabók sem gæti breytt heiminum okkar.
Ekkert froðusnakk
Feril Kristínar Ómarsdóttur, ljóðskálds og rithöfundar með meiru, hófst með látum fyrir sléttum 30 árum með ljóðabókinni Í húsinu okkar er þoka sem hún gaf út sjálf og leikritinu Draumar á hvolfi sem sigraði í leikritasamkeppni Þjóðleikhússins 1987. Síðan þá hefur hún verið afkastamikil á sviði bókmennta, skrifað skáldsögur og ljóðabækur auk leikrita, m.a. fyrir útvarp, og smásagna og hlotið margvíslega viðurkenningu fyrir verk sín sem eru einkar frumleg og hafa alveg sérstæðan karakter.
Áttunda og nýjasta ljóðabók Kristínar heitir Kóngulær í sýningargluggum og er knálega ort og myrkt, ekkert léttmeti eða froðusnakk frekar en fyrri daginn og við fyrstu sýn er erfitt að átta sig á hvað þessir brotakenndu og furðulegu textar eiga að merkja. Bókin skiptist í 5 hluta, einn þeirra heitir „úr dagbók“, og er að sögn höfundar persónulegur bálkur, en í heild eru ljóðin í bókinni tæplega sextíu. Þau fjalla um samtíma, samhengi og samfélag; eru myndræn, táknþrungin og brjóta upp hið viðtekna. Þau falla ekki að hefðbundnum væntingum um samband orða og hluta og eru þess vegna torskilin og áleitin og ofan í kaupið fáránlega fögur á einhvern seiðandi hátt.
Hverdagslegt klukkulíferni
Hefðbundin sjónarmið er hvergi að finna í þessari bók né stirðnað orðalag eða kunnuglegar myndir. Við sjáum krakka þræða saman varirnar með nál og tvinna, hafmeyjar með glerbrjóst stinga hausnum uppúr sjónum, himinninn er svangur og tannlaus, trúnaðarmaður stafrófsins segir kvöldfréttir og herskip flytja peysur og sokka til landsins. Fremst í bókinni eru einkunnarorð þar sem lesanda er boðið að líkamnast upp á nýtt áður en stigið er inn í launhelgar kóngulónna sem syngja í fyrsta ljóði bókarinnar, torskilið ljóð ð sem heitir „gluggakistur“, það til að komast af. Þetta er ansi beitt, ansi drungaleg srað sem heitir „gluggakistur“, það til að komast af. Þetta er ansi beitt, ansi drungaleg srasem er svo fallegt þegar Kristín les það:
Þarna er tónninn sleginn, með undarlegum orðum, endurtekningum, furðum og óvæntum atburðum. Lesandinn er staddur á stað þar sem allt getur gerst en sýningarstjóri er við völd. Stað þar sem við erum vélmenni og líkneski og setjumst til borðs í dúkkuhúsi, hjakkandi í hversdagslegu klukkulíferni; verðir spenna boga og miða á okkur og lögreglan innsiglar eldhúsið, það eru yfirheyrslur og handtökur og við erum dregin fyrir dómara, við snyrtum hugarfarið og rekjum upp hugsanirnar til að komast af. Þetta er ansi drungaleg sýn, eiginlega óhugnanleg og leiðir hugann að distópíum eins og í Sögu þernunnar (Handmaids Tale) og 1984 þar sem firringin og valdið hafa náð yfirhöndinni yfir mennskunni.
Vélræn kerfi
Boðskapur, myndmál og hugmyndafræði Kóngulóa í sýningargluggum smella inn í samfélagsumræðuna nú um stundir þegar verið er að draga valdið í efa, rýna í skrifræðisleg ferli og vélræn kerfi, þegar venjulegt fólk ræðst til atlögu ef réttlætiskennd þeirra er misboðið. Það er hamrað á fátækt, óréttlæti og grimmd í þessum ljóðum, myndmálið tengist líkamlegu ofbeldi og kvöl; höfuð eru afskorin, fingur klipptir af, flísar standa í augum, fingur er brotnir, gubbað í skál, þjáningin hverfur ekki, rýtingur er rekinn i hjartað. „Herra dómari“ er fulltrúi valdsins og honum er sama þótt mjólk renni úr geirvörtum utangarðskonunnar (54). En hvað getur maður sosum gert annað en skrifað dagbók, gert leikfimiæfingar, keypt í matinn (93); verið kónguló sem hniprar sig í sýningarglugga þar sem er ekkert líf, ekkert skjól. Það er þó örlítil vonarglæta, rétt á meðan „byltingarstelpur“ kasta eggjum í veggina, næst kasta þær í andlitin.
Bölsýnn lambaleggur
Ef við gefum ljóðunum tíma og alúð opnast þau og tengjast á margvíslegan hátt með endurtekningu bæði orða, mynda og hendinga, eins og vefur. Orð eins og „glerbrjóst“ kemur fyrir í nokkrum ljóðum, óvenjulegt orð og undarleg hugmynd sem vekur margvísleg hughrif. Orð og fyrirbæri tengd valdi, þ.e. yfirheyrsla, lífverðir, leikbrúða, lögregla, herskip og vegabréfsáritun, eru hér og þar í gegnum bókina. Endurtekningarnar skapa tilfinningu bæði fyrir heild og vélrænum takti. Tvö ljóð í röð heita „kveðja“, hér er dæmi um frumlegar myndir sem láta mann ekki í friði, sérkennilegan húmor og óvænt samhengi:
„hönd hvílir á diski glös standa vörð við sorgardúk einnig logarnir sem með hraði eldast, gestirnir kveðja
höndin á diskinum minnir bölsýnan á lambalegg höndin á diskinum minnir bölsýnina á lambalegg
svo fagurt snerti hún snitturnar – bleiku kökurnar svo fagurt snerti hún snitturnar – bleikar kökur
sósan teiknar varir á dúkinn
ég gaf hönd mína fyrir málsverð hugsar skuggavera klædd döprum fötum kápufóðrið: grátmúrinn
hve langa stund það tekur því að kveðja hugsar fylgdarkonan og stingur augunum í vasann, brýtur saman eyrun notar varirnar í kossa á mjúkar kinnar úr hörðnuðu regni
skuggarnir, eins og farartækin úti, sameinast regninu
ekki skilja mig eftir hvíslar höndin væri hún ekki stödd hér heldur í ljóði“ (45)
Ljóð eins og „Hindranir yfirstignar, við vélmennin , yfirlýsing, boðflenna, ilmur“; ég vildi geta lesið þau öll hér en það er víst fleira efni í þættinum.
Og hvað er „minnisflís“? Allavega, hlutskipti skáldsins:
„moldin geymir orð sem ólíkt mér þekkja vitjunartímann
Um Velkomin til Ameríku eftir Lindu Boström Knausgård
Stundum eru skáldsögur ágengar og djúpar í einfaldleika sínum, stórar í smæð sinni, fáorðar um svo margt. Líkt og þríleikur hins norska Jon Fosse (2016) sem lýsir sögu kynslóða í Noregi á fyrri öldum með svo knöppum stíl að það er undravert; svo sannarlega efniviður í óralanga sjónvarpsþáttaröð eða 3ja tíma dramatíska bíómynd. Sænski rithöfundurinn Linda Boström Knausgård (f. 1972) er einnig spör á stóru orðin þegar hún lýsir geðveiki og örvæntingu brotinnar fjölskyldu á 95 blaðsíðum í glænýrri bók sem ber þann vongóða titil, Velkomin til Ameríku.
Á bókarkápu er svarthvít sjálfsmynd af stúlku sem heldur á einhverju, kannski fornri selfie-stöng (því ljósmyndarinn dó 1981). Stúlkan horfir ekki í myndavélina, hún lítur undan og hárið hylur andlit hennar. Myndin er ekki í fókus og öll frekar óskýr og drungaleg sem slær svo sannarlega tóninn fyrir stemninguna sem koma skal.
Sögumaðurinn er ellefu ára stúlka en skynjun hennar á heiminum er fullorðinsleg og uggvekjandi, hún er einmana og öryggislaust barn sem heldur fast í myrkrið (32), með eilífan kvíðahnút í maganum og óskar þess að deyja, hún sér enga aðra útleið. Hún hefur þolað margs konar ofbeldi og niðurlægingu á sinni stuttu ævi; orðið fyrir geðveiku stjórnleysi föður síns og beygt sig undir líkamlegt og andlegt ofbeldi bróður síns sem situr um að kvelja hana. Hún heitir Ellen og hún hugsar með sér – en segir það ekki upphátt: „Það er ekki auðvelt að alast upp“ (82).
Því segir hún það ekki upphátt? Tja, Ellen lumar nefnilega á aðferð til að lifa af í hörðum heimi. Það er þögnin, hún hefur ekki mælt orð frá vörum í langan tíma. „Ég hætti að tala þegar ég byrjaði af vaxa of hratt. Ég var viss um að ég gæti ekki bæði talað og vaxið“ (6). Hún hefur rekið sig á að tungumálið er lika hvort sem er fullt af lygum. Hún vill heldur ekki skemma þá glansmynd sem hampað er af fjölskyldulífinu né afhjúpa léttinn innra með sér; hún óskaði þess svo heitt að pabbi dæi og óskin rættist.
Á heimili Ellenar eru tæplega nokkur samskipti milli móður og barna, þar er eilíf valdabarátta: „Kannski fannst bróður mínum að ég réði, og mér fannst það vera hann og mamma hélt að það væri hún, þó að í raun vissi hún það ekki. Það var eins og friðsældin, sem ég upplifði stundum heima, orsakaðist af því að þar væri fínriðið net af skilningi og góðvild, að enginn braut gegn óskrifuðu reglunum. Allir urðu að leggja sitt af mörkum, annars brysti allt“ (92). Ellen hefur mikla þörf fyrir að hafa stjórn á öllu: á hvatvísinni, hugsunum sínum, vexti líkamans; að endurraða húsgögnunum í litla heiminum sínum, teygja á þráðum öryggisnetsins með þrjóskunni (92) og reyna þannig að halda fjölskyldunni saman.
Bróðirinn er alltaf með lúkurnar á lofti, lokar sig heiftúðugur inni í herberginu sínu og hefur neglt dyrnar aftur. Mamman er heillandi leikkona, valdamikil með gleði sína og styrk, „það er bjart yfir fjölskyldunni okkar“ (10), segir hún í tíma og ótíma, í einhverri undarlegri afneitun eða til að verjast myrkrinu sem ásækir þau öll, en þegar hún bugast og grætur eftir skapofsaköstin fellur heimurinn saman (16). Kannski er hún alltaf að leika leikrit á sviði (95) þar sem pabba er ekki hleypt inn til að trufla sýninguna. Ellen elskar og dáir mömmu sína og lítur á hana sem náttúruafl og frelsara þrátt fyrir að hún sé augljóslega djúpt sokkin í sjálfsblekkingu, jafnvel sjálfhverfu. Pabbinn var drykkfelldur og geðveikur, þrúgaði allt heimilislífið og heldur því áfram eftir skilnað og dauða, hann birtist í herbergi Ellenar, horfir á hana sofa, treður sér inn í líf hennar. Sjálf segist Ellen vera ljúflynd og góð stelpa, hún heldur dauðahaldi í minningar um útivist, veiðiferðir og hamingjuríka barnæsku áður en ógæfan dundi yfir, og hún býr yfir djúpri bókstafslegri barnatrú. En hún hefur tekið á sig ábyrgð á velferð annarra, axlað sorg þeirra og geðveiki. Með því að velja þögnina ver hún sig, þá er færra sem þarf að taka ábyrgð á, færra sem þarf að hafa stjórn á en afleiðingarnar eru yfirþyrmandi einsemd og skömm. „Það er bjart yfir fjölskyldunni okkar…“
Ellen hefur ákveðið að þegja en hvorki mamman né bróðirinn nýta sér tungumálið heldur. Þögnin hentar fjölskyldunni ágætlega, þannig kemst hún af. „Þögnin í kringum mig óx og varð líka að þeirra þögn. Mamma talaði enn við mig en hún gerði ekki ráð fyrir að fá svar. Ég held það hefði hrætt hana ef ég hefði skyndilega sagt eitthvað. Það er líkt og allar aðstæður leiti jafnvægis. Þegar við rekumst hvert á annað við ísskápinn, er hver einasta stund eins og eitthvað sem þarf að jafna út með einhverju öðru. Að búa saman var kannski einmitt þetta. Að færa jafnvægispunktinn til þar til allir væru sáttir. Margar leiðir voru mögulegar. Eitt var ekki verra en annað“ (30).
Í tungumálinu felst menning, vald, sjálfsmynd, gildismat, kennisetningar, kerfi, karlveldi, kúgun og útilokun svo eitthvað sé nefnt og það er merkingarþrungin ákvörðun að snúa við því baki. Svo sannarlega er það áskorun fyrir rithöfund að lýsa því með sjónarhorni persónu á mörkum bernsku og unglingsára og fjalla um trámatíska reynslu og uppeldi sem mótar og herðir, þroskar í besta falli eða eyðileggur til frambúðar, án þess að verkið verði klénn sálfræðiþriller eða hvunndagsleg vandamálasaga. Það tekst í þessari meitluðu bók. Að alast upp við aðstæður Ellenar er ekki boðlegt en viðgengst samt alltof oft víða í skeytingarleysi og sjálfhverfu vorra tíma. Ef nefna ætti höfund sem hefur helst verið á þessum slóðum í íslenskum bókmenntum koma Vigdís Grímsdóttir og Auður Jónsdóttir fyrst upp í hugann en í sögum þeirra má sjá álíka örvæntingarfullar tilraunir barna til að lifa af og halda heimi fjölskyldu sinnar saman.
Harmsaga pabbans, geðveiki hans og dauði, er undiraldan í sögunni. Sjálf þekkir Linda Boström Knausgard andleg veikindi enda hefur hún glímt við þau sjálf, sem frægt er orðið. Bók Lindu er sjálfsævisöguleg að hluta, sjálf valdi hún þögnina á tímabili í eigin uppvexti og átti í býsna flóknu sambandi við móður sína.
Bókin kom út seint á síðasta ári í Svíþjóð, var þýdd snarlega á flest Norðurlandamálin og er nú komin út, í aprílmánuði hinum grimma, í glóðvolgri, íslenskri útgáfu. Það er vert að lofa metnaðarfullt og lofsvert framtak íslenskra bókaútgefenda sem leggja kapp á að vera tímanlega með það nýjasta í bókmenntum í öndvegisþýðingum. Þýðing Þórdísar Gísladóttur úr frummálinu er fullkomlega tær og myndrík og lýsir spennu milli þroskaðrar sögumannsraddar og sjónarhorns ellefu ára barns. Orðalag Ellenar er víða fullorðinslegt, mér fannst til dæmis gaman að sjá hana nota orðið „heybrók“ um „feg jävel“ (48). „Tystnad“ á sænsku er þögn á íslensku, mikið er nú íslenskan falleg.
Velkomin til Ameríku vísar allkaldhæðnislega til fyrirheitna landsins, lands tækifæra og frelsis og tengist þeirri ímynd sem móðirin býr til af fjölskyldulífinu. Þetta er margfalt stærri bók en hún lítur út fyrir að vera og ágeng eftir því. Allt sem þögnin leynir brýst fram í meitluðum, viðkvæmnislegum stíl sem er fullur af átakanlegu trúnaðartrausti og von um betri daga:
„Það er bjart yfir fjölskyldunni okkar…“
Við heyrðum Göran Engdal plokka gítarstrengi og hljómsveitina Knife taka lögin The Silent Shout og Heartbeats. Í lokin ómaði Dýrð í dauðaþögn eftir Ásgeir Trausta.
UTILE et DULCI 