Ég var að lesa Dægurvísu (1965) og Í sama klefa (1981) eftir Jakobínu Sigurðardóttur, greip Snöruna (1968) í leiðinni. Dægurvísa var tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs á sínum tíma. Hún eldist ekki sérlega vel, er doldið unglingaleg í byggingu en vel stíluð, persónurnar eru einfaldar og söguþráðurinn frekar óspennandi. Hugmyndin gengur út á að fylgjast með íbúum húss í einn sólarhring, hvunndegi þeirra og örlögum, ástum, sorg og vonbrigðum. Jakobína gerði margvíslega tilraunir með sögumann og sjónarhorn, í Snörunni (sem er mjög sósíalísk bók) er verið að ávarpa annan mann og í Í sama klefa segir alþýðukona annarri konu frá lífshlaupi sínu, frásögn hennar er slitrótt og tilþrifalítil en þegar hún raðast saman finnur maður til samúðar og samstöðu með lítilmagnanum.  Verk Jakobínu eru ýmist flokkuð sem módernismi eða undir félagslegt raunsæi. Jakobína fæddist á Hornströndum frostaveturinn mikla. Hún bjó rausnarbúi í Mývatnssveit til dauðadags 1994 og hóf að skrifa skáldsögur eftir að hafa komið upp fjórum börnum. Það var (er?) hlutskipti margra skáldkvenna. Það er engin mynd til af henni á netinu og hún er ekki á bókmenntavefnum undir joð.

Japönsk fjöldaframleiðsla

Ég lauk við Skaparann í dag, á alþjóðlegum baráttudegi kvenna. Ég hef alltaf verið mjög hrifin af verkum Guðrúnar Evu Mínervudóttur, Albúm fannst mér frábær bók og einnig Fyrirlestur um hamingjuna. Í þeim er einhver þægileg hippastemning sem ég fíla vel, liðinn / glataður tími, venjulegt fólk sem hefur sína sérviskur og fortíðarþrá. Í Skaparanum segir frá Sveini sem smíðar kynlífsdúkkur og Lóu, einstæðri móður á barmi taugaáfalls, eldri dóttir hennar þjáist að anorexíu og sjálf er Lóa á góðri leið með að missa stjórn á drykkjunni. Sjónarhorninu er skipt á milli þeirra Sveins og Lóu og sömu atburðum lýst út frá upplifun hvors þeirra. Um leið er tekist á um heimspekilegar og siðferðilegar spurningar, um líkama og sál, sköp-un og sílikon, kynlífsiðnað, firringu og einmanaleika. Hér er hvorki klám eða predikanir, bara einmana manneskjur sem þurfa á ást og umhyggju að halda og kynnast af tilviljun. En margs konar misskilningur,  komplexar og flækjur koma upp enda er lífið flókið og fullt af veseni. Þó leynist von í allri þjáningunni og ruglinu. Flott bók og vel skrifuð. Mér og minni fjölskyldu kom verulega á óvart að sjá vísu eftir pabba í bókinni, orta um Kópavogsskáldið góða  Hjört Pálsson fyrir margt löngu:

Hann sem aldrei átti föt / né krónu fyrir kaffi / er nú kominn út á göt- / u á Béemmvaffi.

Í kvennabúri soldáns

Ég er að lesa Tré Janissaranna, sakamálasögu eftir Jason Goodwin í svolítið stirðri þýðingu Ragnars J. Gunnarssonar. Geldingnum Yashin er falið að rannsaka dularfull morð við hirð Tyrkjasoldáns. Óvenjuleg rannsóknarlöggan, sögutíminn (nítjánda öldin) og framandi umhverfi heimsveldis Ottómana í Istanbúl minnir mig aðeins á sögurnar um Erast Fandorín (Boris Akunin), hinn fræga og rökvísa, rússneska spæjara sem ég held mikið upp á. Yashim er fágætur karakter og merkileg persóna, geltur á unga aldri, kynlaus en ekki alveg laus við langanirnar. Hann er útsmoginn og lunkinn að leggja saman tvo og tvo, fíhraustur og afbragðs kokkur (girnilegar uppskriftir eru í sögunni). Það er gaman að fylgjast með iðandi borgarlífinu, markaðstorgum og moskum, kurteisisvenjum og tedrykkju, stéttaskiptingu og samfélagsgerð þar sem súpugerðarmenn, vændiskonur og sútarar hafa hver sitt umráðasvæði. Fortíð og framandi menningarheimar eru svo sannarlega heillandi söguefni. Janissarar þeir sem bókin er kennd við voru úrvalssveit hermanna sem hafði verndarhlutverk og naut ýmissa forréttinda. Á friðartímum gerðust þeir yfirgangssamir og loks fékk soldáninn nóg, snerist gegn þeim og voru þeir felldir  þúsundum saman hvar sem til þeirra náðist. Nú er ég á bls. 204 (af 345) og svo virðist sem einhverjir Janissarar hafi lifað af helförina og hyggi á hefndir. Líst vel á og held að Yashim muni takast að leysa málið en til þess hefur hann aðeins tíu daga.

Rannsóknarlögreglumaðurinn geðstirði, Kurt Wallander, fær liðsauka frá Lindu dóttur sinni í nýjustu bók Henning Mankells, Fyrir frostið ( Innan frosten kom út 2002 í Svíþjóð en 2008 hér á landi, hvaða seinagangur er það eiginlega?) Linda litla ætlar líka að verða lögga og er sannarlega betri en enginn, bráðskörp og hugrökk kona. En þarf hún ekki bara að fá sinn eigin bókaflokk? Sagan er alltof löng og langdregin, undarlegar þýðingar á stöku stað og óskipuleg greinaskil í samtölum en spennan er vissulega til staðar og karakterarnir áhugaverðir þótt þeir séu orðnir frekar fyrirsjáanlegir, löggurnar stressaðar og glæponarnir snarklikkaðir trúarofstækismenn. Wallander hefur verið í betra formi, ég vil meira af honum og minna af Lindu.

Sólsetur í Afríku

„Mma Ramotswe hallaði sér aftur í stólnum og lokaði augunum. Hún vissi að til voru staðir í heiminum sem voru alltaf grænir og gróskumiklir, þar sem vatn hafði enga merkingu því að það var alltaf til staðar, þar sem gripirnir voru aldrei horaðir og sljóir; hún vissi það. En hana langaði ekki til að búa á slíkum stað því hann væri ekki Botsvana, að minnsta kosti ekki hennar Botsvana. Uppi í norðri, nálægt Maun, við óseyrina þar sem áin rann öfugt, aftur inn í landið, var gróskan meiri. Hún hafði komið þangað margoft og tærir lækirnir og víðáttur Mopani-skóganna og hátt grasið hafði fyllt hana undrun. Hún hafði verið glöð fyrir hönd fólksins þarna því það hafði vatn allt í kringum sig, en henni hafði ekki fundist þetta vera sinn staður, heldur var hann í suðrinu, í brakandi þurru suðrinu“ (208).

Enn ein hugljúf saga um Mma Ramotswe á Kvenspæjarastofu nr. 1 eftir Skotann Alexander McCall Smith, sú sjöunda í röðinni. Maður er eiginlega kominn til Afríku og finnur lyktina af kraumandi graskersbitum í potti, rauðrunnatei og kleinuhringjum og iljarnar brenna í sjóðheitum sandi. Skemmtilegar persónur og góður andi svífur yfir, viska og yfirvegun; þetta er mannbætandi lesning. Og nú er verið að gera bíómynd um Kvenspæjarastofuna, það verður gaman að sjá. Ekkert popp og kók í hléinu, heldur  mopani-ormar og vatn.

„Kjósa? Um hvað? Milli hverra?“ Hann saup á bjórnum og hvessti augun á Árna. „Hvernig dettur þér í hug að það skipti einhverju andskotans máli hverjir sitja í þessum sirkús þarna niðrá Austurvelli? Kommon, ég hélt að það væri einhver smáglóra í hausnum á þér strákur. Í gær vorum við evríboddís darling og höfðum það fínt. Í dag erum við trítuð eins og pestin allstaðar í heiminum og höfum það skítt. Heldurðu að þetta heilalausa sjálftökulið þarna á þinginu breyti einhverju um það? (…) Ekki var hægt að opna blað, kveikja á útvarpi eða sjónvarpi eða vafra á Netinui án þess að fá kreppuna beint í andlitið. Það var ekki einusinni skjól í skáldsagnaheiminum, ef hann hafði skilið það rétt var von á krimma rétt fyrir jólin sem snerist meira og minna um þetta helvíti. Hvaða endemis bull var það? Þegar hann las skáldsögu ætlaðist hann til að fá frið fyrir raunveruleikanum rétt á meðan, það hlaut að vera lágmarkskrafa, fjandakornið?“ (116)
Skemmtilegur samtímakrimmi með kaldhæðnum titli, blóði drifinn og miskunnarlaus, vel skapaðar persónur, góð samtöl og spennandi framvinda. Útrásarvíkingur finnst myrtur, Pólsk mafía teygir krumlurnar til Íslands (ég missti reyndar þann þráð fljótlega), kreppan í algleymingi og landabrugg er blómleg atvinnnugrein að nýju. Ævar Örn Jósepsson (Poppkorn ´86, Blóðberg, Svartir englar o.fl.) er frábær krimmahöfundur, með puttann algjörlega á púlsinum.

Svo féllu húsin og þeir sem inni voru grófust undir og ekki fleira fólks von út úr brakinu. Þarna lá brúðguminn Hallur dauður eða samasem á hlaðinu og við Ásgrímur Þorsteinsson og fleiri brugðum snöru utan um lappirnar á honum og hengdum aftan í hest sem við settum foringjann Eyjólf uppá og svo dró hann Hall í blóðtaumi í svaðinu í kringum húsin að hætti hinna hraustu og sigursælu forfeðra vorra, þegar menn voru menn (168).

Mjög flott bók, Einar Kárason er hér einskonar skrifari. Skemmtileg skipting í sjónarhorni, flottar mannlýsingar, fallegur stíll, samúð og mannskilningur. En ætli hafi ekki verið erfitt fyrir bókmenntaverðlaunanefndina að gera upp á milli Ofsa og Rökkurbýsna?

„Sýslumennirnir eru margir furðu lostnir þegar dagur byltingarinnar rennur upp í september. Hvaða fólk er þetta? spyr einn þeirra skrifara sinn þegar hann sér kjósendur streyma á staðinn. Þar á meðal eru vinnumenn og alls kyns lýður, að vísu ekki konur og eignaleysingjar. En hvers kyns fáráðar sem sýslumaður hefur aldrei séð áður á kjörstað og geta ekki haft neitt vit á stjórnsýslu. Þetta eru nýju kjósendurnir, segir skrifarinn grafalvarlegur. …  Best gæti ég trúað að þetta væru auðnuleysingjar sendir af helvítinu honum Skúla Thoroddssen og agentum hans, tautar sýslumaður. Eftir allt það sem heimastjórnin hefur gert fyrir þá! Það er ekki útilokað, segir skrifarinn og bregður ekki svip. Síðan gengur sýslumaður á milli kjósenda og ygglir sig framan í þá. Honum er meinilla við þessa leynilegu kosningu. En allt kemur fyrir ekki. Þeir horfa á móti með sauðssvip. Að kjörfundi loknum er hann ekki lengur þingmaður sinnar eigin sýslu“ (122-123).

Vonarstræti eftir Ármann Jakobsson (sjá um bókina hér). Fín bók um sjálfstæðisbaráttuna, kvenfrelsið og tíðarandann í byrjun 20. aldar. Mektarhjónin Skúli og Theodóra Thoroddsen dregin skýrum dráttum, svo og ráðherrann og sjarmatröllið Hannes Hafstein, Þorvaldur Thoroddssen o.fl. sögufrægt fólk.  Búum við ekki öll í einhvers konar vonarstræti um þessar mundir?

Fyrsta sjónvarpsstríðið?

„Hann skrifar um heiminn sem stóð þegjandi hjá meðan íbúar Bíafra dóu. Hann heldur því fram að  Bretar hafi átt sök á þessari þögn. Vopnin og ráðleggingarnar sem Bretar létu Nígeríumönnum í té gáfu öðrum þjóðum tóninn. Bandaríkin töldu Bíafra til „málefna Bretlands“. Kanadíski forsætisráðherrann spurði hæðnislega: „Hvar er Bíafra?“ Sovétríkin sendu tæknifræðinga og flugvélar til Nígeríu, himinglaðir yfir að fá tækifæri til að hafa áhrif í Afríku án þess að móðga Ameríku eða Bretland. Og Suður-Afríka og Ródesía með sínar hvítu ríkisstjórnir horfðu háðslega á enn eina sönnun þess að ríkisstjórn sem skipuð var svörtum var dæmd til að mistakast“ (312).

Hálf gul sól eftir Chimamanda Ngozi Adichie. Leiðir mann inn í frelsis- og sjálfstæðisbaráttu Biafra á sjöunda áratugnum sem var draumsýn um sameinaða Afríku sem fékk hörmulega útreið. Áhrifamikil saga um ást og stríð, frelsi og hugsjónir, hungur, ofbeldi og dauða. Var maður oft áminntur sem krakki um að hugsa til barnanna í Bíafra þegar maður fúlsaði við hafragrautnum sínum.