Rosa hasar

Mér tókst að ná mér í næstu bók í Millenium-seríunni svokallaðri, framhald af Menn sem hata konur eftir Stieg Larsson. Það er á ylhýrri dönsku, Pigen der legede med ilden, útleggst svo: Stúlkan sem lék sér að eldinum. Lesturinn gengur ótrúlega vel, ég bý greinilega að fornri dönskukunnáttu frá áttunda áratugnum. Ég er búin með ca. 300 bls. og eftir langar lýsingar á því þegar Lisbeth Salander kaupir sér íbúð og fer í Ikea er hún allt í einu eftirlýst fyrir þrjú morð! Og auðvitað frekar grunsamleg þar sem hún er á skrá yfir léttgeggjað fólk, hún hefur verið svipt forræði og er með skuggalega fortíð. Spennan er rosaleg, ör skipti sjónarhorns, flottur og hraður stíll og stutt samtöl.  Að vísu eru tölvupælingarnar stundum doldið hjárænulegar, t.d. lýsingar á  alls konar hakkaraforritum, netþjónum, aðgangsorðum, möppum og skjölum, og ræsingu ýmissa forrita (t.d. Word). Mikael  sjarmatröll er á sínum stað, kaldrifjaðir glæponar og misgáfaðar löggur flækja málið,  alls konar krókar og útúrdúrar og hvert smáatriði er útpælt! Ég fæ þriðju og síðustu bókina eftir helgina, á sænsku og þá reynir á norrönt samarbejde.

Kuldi og vosbúð

Miklar annir eru nú við viðhald og viðgerðir á íbúð á neðri hæð hússins sem verður til leigu frá 1. júní. Ég hef þó gefið mér tíma til að lesa nokkrar línur á kvöldin áður en ég dett út af með sementsrykið í hárinu. DeNiro og ég eftir Rawi Hage gerist í Beirút á stríðstímum (það var oft sagt um  herbergið hans Óttars meðan ég var að reyna að ala hann upp í guðsótta og góðum siðum að það líktist nákvæmlega þeim stað á þeim tíma) og fjallar um þá hlið stríðsins sem snýr að hinum almenna borgara. Ég horfi núorðið sárasjaldan á sjónvarpsfréttir og er einhvern veginn dofin fyrir hörmungum, mannfalli og sprengingum. Þarna er dauðinn sífellt yfirvofandi, frumskógarlögmálin ráða, spilling, eiturlyf og manndráp viðtekin venja. Oft er vatnslaust og rafmagnslaust, skóla- og heilbrigðiskerfi í lamasessi og fólkið firrt og vondauft. Grimmdarleg saga, sums staðar spretta fram ljóðrænir kaflar eins og skrattinn úr sauðarleggnum og sagan endar í algjörri geðveiki. Þjófaborg eftir David Benioff er á svipum slóðum, umsátursástand ríkir í Leníngrad í seinni heimstyrjöldinni og óbreyttir borgarar svelta eða drepast úr kulda. Afi sögumanns, sem var á staðnum, segir söguna í nafni gyðingadrengsins Lev sem lendir í illræmdu fangelsi en getur bjargað lífi sínu með að útvega 12 egg í brúðkaupsveislu dóttur ofursta nokkurs. En egg liggja ekki á lausu frekar en annað matarkyns í borginni þar sem dúfur, hundar, rottur og jafnvel menn enda í pottinum og haldið er partí ef einhver á hálfan lauk. Með Lev í þessari hættuför er Kolja, frábær karakter, liðhlaupi og gamansamur raupari, og saman lenda þeir í ótrúlegustu ævintýrum, glíma við mannætur, skæruliða og þýska hermenn. Snilldarsenur og tilvaldar í bíómynd, maður finnur hungrið og kuldann algjörlega á eigin skinni og svo er húmorinn frábær, ég elska allt sem er eitthvað svona rússneskt!

Grimmdarleg saga

Stétt og heiður, vinátta, traust og ást

Í kvöld er árshátíð leshringsins ógurlega, haldin heima hjá Þorfinni sem er höfðingi og ástríðukokkur. Þemað er ungverskt, eplasúpa, liptauer ostur, paprikukjúklingur, huniyaditerta og tokai en hringslimir skipta með sér að koma með réttina. Bók kvöldsins er Kertin brenna niður eftir Sándor Márai (1900-1989). Afar dramatísk saga um vellríkan og einmana hershöfðingja af aðalsættum og vin hans, fátækan bóhem, sem hittast eftir 40 ára aðskilnað til að gera upp fortíðina en vinurinn hafði haldið við konu hershöfðingjans. Vinurinn stakk af frá öllu saman en hershöfðinginn hunsaði konu sína árum saman, hún tærðist upp og dó. Sagan er að mestu samtal þeirra félaga eina kvöldstund meðan kertin brenna niður. Sándor Márai flúði Ungverjaland kommúnismans á sínum tíma en er talinn með helstu rithöfundum Austur-Evrópu. Árið 2006 var þýðing Hjalta Kristgeirssonar úr ungversku tilnefnd til íslensku þýðingarverðlaunanna (en Rúnar Helgi Vignisson hreppti þau fyrir Barndóm eftir J. Coetztee).

Grimmur farsi

 Ég gafst eiginlega upp á Bjöguð enska Lúdmílu eftir DBC Pierre, eða réttara sagt las seinni partinn afar hratt og skrykkjótt. Fyrir utan steikt samtöl með framandi orðatiltækjum og afskaplega frumlegum líkingum, stórklikkaða karaktera og hrjóstugan stíl var grimmdin og ofbeldið einhvern veginn farsakennt. Það skrýtna gerðist þegar kápan var hönnuð að „Bjöguð“ breyttist í „Brotin“ (á ensku heitir bókin Ludmila´s Broken English), harla óvenjulegt en því var reddað með lausri kápu. Það breytir því ekki að innihald bókarinnar er svæsið torf en sagan ýtir við manni; lýðræði og mannréttindi eru ekki alls staðar í heiðri höfð í heiminum og oftast eru það konur, börn og lítilmagnar sem fara verst út úr stríðsátökum.

„Á sviði efnishyggju snúast í þjóðlífinu tveir kólfar hvor um annan, sjálfstæðismenn sem lýsa því yfir að höfuðviðfangsefni þeirra sé að berjast gegn jafnaðarmönnum (…). Jafnaðarmenn telja höfuðviðfangsefni sitt að uppræta íhald – stjórnmálaflokk sem var lagður niður í landinu 1929. Hvorugur þekkir sjálfan sig af þeirri mynd sem andstæðingurinn bregður upp af honum. Báðir beita líkum aðferðum til að vera sér úti um lífsbjörg í þeirri veiðistöð sem þeir þekkja eina, lokaðir inni í leikgrind málfars em alvaran hefur étist innan úr“.

Svo ritar Þorsteinn Antonsson (f. 1943) í grein sem heitir „Íslenskt þjóðlíf og bókmenntastofnunin“ í bókinni, Sjáendur og utangarðsskáld (1985) sem ég keypti á bókamarkaðnum í Perlunni um daginn á 290 krónur. Skemmtilegar greinar um bókmenntir eftir kallinn, honum ratast víða satt á munn og ótrúlegt að sjá að sömu draugar eru á ferð í bókmenntastofnuninni og pólitíkinni síðan á níunda áratug síðustu aldar. Ég minnist þess að lærifaðir minn í bókmenntum í háskólanum, Matthías Viðar Sæmundsson (1954-2004), las eitt sinn upp úr persónulegu bréfi frá Þorsteini í kennslustund við mikinn fögnuð. Báðir sjáendur og utangarðs.

Ástarbál og fleira

Á Seyðisfirði gerist margt í leynum og Jón Hallur Stefánsson hefur skrifað þennan fína krimma um það. Ég skemmti mér mjög vel við að lesa bókina, trúverðugar persónur og eðlileg samtöl, spennandi söguþráður og vel skrifað (nokkrar smávægilegar mál- og stafsetningarvillur). Hressandi sófalesning, spenna og drama.

Dickens, 1812-1870

„…Ég hef reynt að lýsa þvi sem kom fyrir mig og mömmu á eynni. Ég hef ekki reynt að fegra neitt. Allir segja það sama og Dickens. Þeir hafa dálæti á sögupersónum hans. En eitthvað hefur breyst innra með mér. Eftir því sem ég hef elst hef ég fjarlægst sögupersónur hans. Þær eru of háværar, þær eru ýktar. En séu grímurnar teknar af þeim má sjá skilning hjá skapara þeirra á mannssálinni og öllum þrautum hennar og fordild. Þegar ég sagði föður mínum frá dauða mömmu féll hann saman og grét. Það var þá sem ég áttaði mig á því að fegrun getur átt rétt á sér. En hún á heima í lífinu – ekki bókmenntunum“ (233).

Herra Pip er frábær bók. Á afskekktri suðurhafseyju geisar stríð en hin 13 ára Matilda kynnist Glæstum vonum eftir Dickens hjá hinum undarlega Hr. Watts, eina hvíta manninum á eyjunni. Hermenn og skæruliðar halda eyjarskeggjum í helgreipum, eina flóttaleiðin er á náðir skáldskaparins en hann getur verið skeinuhættur. Sagan er um kærleika, grimmd og hinn undarlega eiginleika eða náðargáfu mannskepnunnar að geta raðað saman lífi sínu úr rjúkandi rústum.