Bókmenntir

Má maður biðja um meira svona?

Umbúðir skáldsögu Hallgríms Helgasonar, Sextíu kíló af sólskini, vekja strax athygli með leturgerð og káputexta sem bæði gleðja auga og hressa sál. Innihaldið gerir það ekki síður. Með meinfyndnum og grátbroslegum hætti birtast fortíð og örlög þjóðar á 460 blaðsíðum þar sem aldrei er dauð stund. Frá því Hallgrímur skrifaði sig frá fargi kynferðisofbeldis í skáldævisögunni Sjóveikur í Munchen (2015) og orti einlæglega um sorg og missi í Fiski af himni (2017), er hann á fullu stími og veður áfram eins og iðandi síldartorfa.

Sögumaður er yfirmaður með alsjáandi auga, hann er aðkomumaður í tíma og rúmi (Höfundur Íslands?) sem þekkir lúgusjoppur, varalit og fagra gosbrunna sem hinir kunna engin skil á. Rödd hans er gagnrýnin á þjóðskipulag og stéttaskiptingu í samfélagi þar sem öll frávik og framfaraskref eru litin hornauga, enginn á gúmmístígvél og eldspýtur hafa aldrei sést. Sagan gerist undir lok 19. aldar þegar íslensk þjóð hokrar í torfkofum í ánauð löngu afnumins vistarbands og einokunar eins og hún hafði gert í margar aldir þar á undan, étandi úldinn fisk og grasalímsgraut en vegna hjátrúar og fáfræði fúlsar fólk við feitri síldinni sem ólm vill komast ofan í pottana þess. Lífið er þrældómur og strit á akri óvinarins; skinn og lýsi, prjónles, kjöt og kjammi er lagt  inn hjá kaupmanni og nauðsynjavörur teknar út í staðinn. Þetta er hagkerfið og hin íslenska verslunarhefð, peningar sjást aldrei og viðskiptavinirnir eru háðir geðþótta og verðákvörðunum kaupmannsins.

Hallgrímur Helgason
Forlagið

Bóndinn Eilífur í Stundarkoti hafði það af á 20 árum að safna sér fyrir 3 lömbum og einum húsmæni (líkt og kollega hans, Bjartur í Sumarhúsum). Hann hefur verið dæmdur fyrir þjófnað og það er tilhlökkunarefni að fara í tugthús, koma í annan landshluta, fá reglulega að éta og þurfa ekki að strita við annað en sitja af sér dóminn. Hann hefur við upphaf sögu misst allt sem hann á í snjóflóði, nema son sinn á öðru ári en sá er alls staðar sólargeisli og aufúsuGestur. Elífur er að eilífu fastur í stétt fátækra og valdalausra kotbænda og ræður engu um örlög sín. Í dirfskukasti hyggst hann slíta af sér hlekki hugarfarsins og búa sér og syni sínum nýja framtíð en er snarlega brotinn á bak aftur. Þungbært er það þegar draumur Eilífs verður að engu og yfir hann hellist sú ískalda staðreynd að hann er sama sem dauður. Síðast spyrst til hans við frumstæðar og hrollkaldar hákarlaveiðar sem búa til gróða fyrir Kopp kaupmann. En sonurinn, Gestur litli, verður gestur í stétt og húsi kaupmannsins sem hann kallar nú föður sinn.

Gestur er frásagnarmiðjan, draumspakur með glöggt auga og hefur tengingu við allar sögupersónur en þær eru margar og skrautlegar. Snáðinn hefur þolað margt, upplifað missi og höfnun og hryllilegt ofbeldi um borð í franskri skútu, hann er drengur í taugaáfalli, unglingsgrey sem mann langar að taka í fangið, hugga og leiðbeina og helst ættleiða. Þrjá feður eignast hann en sá sem aldrei yfirgefur hann er kjarnaskáldið góða, hinn laghenti og bragfíkni Lási á Ytri-Skriðu sem fann upp hjólið alltof snemma. Hjartaskerandi er frásögn af Gesti í 28. kafla, einmana smala í þoku sem saknar fóstru sinnar, og enn átakanlegri er frásögn af því þegar hann fær bréf frá henni: „Vol hans var einn lágstemmdur og ámátlegur tónn, hinn hreini íslenski tónn í upphafi aldar, upplýstur af einu kerti í fjárhúsi fullu af myrkri“ (306).

Sjálfsagt voru þetta ekki bestu árin til að vera kona á Íslandi, segir á einum stað (197). Vinnukonur, ráðskonur og húsfreyjur eru flestar bognar og skældar af erfiðisvinnu og hafa aðrar eins sögupersónur ekki sést síðan Laxness sérhæfði sig í kvenlýsingum. Nægir að nefna hina hrjúfu Lárensíu sem rétt bregður fyrir með gráar forkristilegar rabbínafléttur og stækt ofnæmi fyrir börnum eftir að hafa eignast átján stykki og Hugljúfu í Hvammi sem enn mátti sjá í gegnum stritslikju lífsins að hafði verið snotur en var nú með samanherptar varir og kalnagaða vanga (369). Andstæður þeirra eru óslitnar en vofulegar prestsekkjurnar í Maddömuhúsi og hin fagra og „stofukæra“ kaupmannsdóttir Vigdís, kona Árna prests, tónskálds og þjóðlagasafnara (sem á sér raunverulega fyrirmynd). Þá er ónefnd Grandvör gamla Guðmannsdóttir frá Útdölum út sem leynir á sér, talar hrafl í frönsku og lumar á kveri í rúmbotni eins og stallsystir hennar í annarri frægri skáldsögu. Lýsing á henni á blaðsíðu 213 er snilld. Hún er ekki bara prjónandi húsdýr (190) heldur lifandi goðsögn og hetja. Af henni er löng saga (208-213) sem hefst svo:

„Í Útdölum út hafði eldur logað á hlóðum frá því um landnám, í rúm níu hundruð ár, sami eldur í sömu stó, og þannig var það á hverjum bæ um land allt, því elds er þörf á ísalandi. Um allar sveitir brunnu þessir ólympíueldar íslenskrar alþýðu og aldrei máttu þeir slökkvast. Á kvöldin var loginn svæfður til að vera vakinn að morgni. Var það kvennalist mikil sem gengið hafði kynslóða á milli, og varð aðeins með höndum numin, því engin þeirra formæðra gat útskýrt í orðum hvernig fela ætti eld. Einstaka sinnum kom það svo reyndar fyrir að eldurinn dó í stónni og var þá illt í efni, því sjálfvirku bensínkveikjararnir sátu enn í biðstofu sögunnar og flettu gömlum eldsneytistímaritum“ (209).

Fjörugur stíll og frumlegt myndmál ganga í gegnum söguna, kröftug nýsköpun sem sprengir upp tíma og rúm og opnar tungumálið með húmor, lifandi myndum og vísunum í hálfdauðan bókmenntaarfinn. Dæmin eru ótalmörg og aðeins nokkur tínd til:

„…honum virtust skjáturnar vera af dvergakyni og brynnti þeim líkt og músum“ (60).

„Að týna  barni var vont. Að týna annarra barni var verra. Að týna týndra manna barni verst“ (151).

„…fram á varir hennar kom svo ógnarblítt bros að sjá mátti að það hafði velkst um í sál hennar áratugum saman eins og bjórkútur í hafi…“ (191).

Frumleikinn yljar lesanda sem gleðst við nýsmíði eins og „harmslengd, píanófingraður, stritbrúnn og brimskeggjaður“, setningarnar sprikla af krafti og andríki. Má maður biðja um meira svona í íslenskum bókmenntum?

Persónurnar eru vandlega byggðar og hafa hver um sig boðskap að færa í skáldverkinu, segja hver sína sögu og sögu þjóðarinnar, saman settar af miskunnarlausu innsæi. Bara eitt dæmi: Rögnvaldur Sólskinsson flakkari, fulltrúi þessa þögla þjóðarbrots, kannski eini eftirlifandi þeirra þúsunda barna sem borin voru út og veinað höfðu í gilskorningum og gjótum Íslands. Málfar hans, þjóðfélagsstaða og hugmyndafræði passa hvergi en hann hefur þó þau áhrif að vekja Gest til umhugsunar og breytir lífi Árna prests.

Það er að mörgu að hyggja í þessari mögnuðu og margradda skáldsögu, í henni er flaumur af myndrænum lýsingum og senum, t.d. þegar Gestur lærir að prjóna en á kotbýlunum urðu allir að prjóna til að geta átt í sig og á til þess að geta haldið áfram að prjóna: „Gestur kom tregur inn í þessa vettlingaverksmiðju og virtist engan veginn vera efni í prjónagamm, það var enn í honum franska duggan, hann dró á eftir sér möru sína hvert sem hann fór og sagði nú sífellt færri orð“ (204). Og senan ægilega sem gerist í Steinkukoti þegar presturinn Árni með sitt snyrtilega yfirskegg vísiterar sigurverk fátæktarinnar, hina íslensku fjósbaðstofu (151-182). Sú sena er yfirgengilega grótesk og grimm, fyndin og sorgleg í senn en verður ekki höfð eftir hér en hlustendur eru hvattir til að lesa, helst við lýsistýru og sem allra fyrst. Ég veit ekki hvers Steinka þessi á að gjalda en hún kemur aftur við sögu í 42. kafla sem ber heitið Fegurðin, fátæktin og er aldeilis óborganleg.

Hvað þráð skal taka hér upp frekar af þeim mörgu sem fléttast saman i hinni sólgulu bók? Forneskjuna og fátæktina hjá þessu ísfólki, stöðnunina og stéttaskiptinguna, þrælslundina eða einokunina? Samanburðinn við Norðmenn eða sálgreininguna á íslensku þjóðinni sem er svo sönn og lýsandi og enn í fullu gildi? Af nógu er að taka.  Í þúsund ár hafði ekkert breyst í samfélaginu, hver dagur var barátta við hungur og kulda en þegar síldin kom í Segulfjörð bankaði framtíðin á dyrnar. Sumarið leið með ati á plani, brakandi seðlum, glampandi sól og mokfiskeríi. En „Að morgni hins sjötta dags septembermánaðar gerði stórgarð af norðri með éljum og hagli. Að draumasumri loknu, fullu af ævintýrum og nýjungum, gnauðaði gamla Ísland í gættum og ljórum“ (449).

Í lok sögu stendur Gestur í alveg sömu sporum og faðir hans í upphafi. Á hann möguleika á mannsæmandi lífi eða heldur vítahringurinn áfram?  Til hvers var svo allt þetta fýrverkerí, allur þessi freyðandi texti og grafísku senur, brýning og háð, ást og ofbeldi, frelsi og ófrelsi? Jú, lesandi er innblásinn og útblásinn eftir lesturinn, hefur notið orðaleiksins, öðlast innsýn og nýja sýn, kímt og viknað, fundið fyrir bullandi samlíðun og von. Það hlýtur jú að vera tilgangur allra góðra skáldverka.

Víðsjá, 15. nóvember 2018

Oddný í útvarpinu

Það er helst að frétta af mér og Oddnýju frá Hóli að hugmynd að ca 2×40 mínútna útvarpsþáttum um hana hefur verið samþykkt á Hugmyndadögum Rúv. Framundan eru grúsk og fræðimennska, dálítinn glaðning rak á fjörur mínar sem mun vonandi varpa nýju ljósi á Oddnýju.

Saga hennar er saga konu sem fór aðrar leiðir í lífinu en ætlast var til af henni í formföstu samfélagi, gerði það sem hana langaði til og lét álit annarra sem vind um eyrun þjóta. Ég hlakka til að sinna þessu verkefni.

safnahusio

Í Safnahúsinu á Húsavík

 

Jakobína og afi

Var að blaða í tímaritinu Melkorku, tímariti kvenna, frá 1959. Afi minn, Einar Kristjánsson, fjallar þar um Jakobínu Sigurðardóttir á fundi hjá Menningar- og friðarsamtökum kvenna á Akureyri og segir m.a. :

„Hennar þáttur í baráttu fólksins gegn hernaðarviðurstyggðinni, hefur verið henni til mikillar sæmdar og íslenzkar konur mega vera stoltar af því að eiga hana í sínum hópi.“

Kafli úr erindi afa birtist í Melkorku, sjá tímarit.is

Fárleg örlög

Lenda þar að landi
líst sá staður sístur
halda vilja heldur
harla skjótt frá jarli.
Sigla þöndum seglum
sunnar slóðir kunnar.
Örlög flúið fárleg
fengið hefur enginn

 

Ekki margir sem geta ort dróttkvætt. En það gerir Þórarinn Eldjárn léttilega.

Hér liggur skáld, 2012

Ung og reið kona sem liggur mikið á hjarta

C3hPYFtWYAElxK8

Homo Sapína, grænlensk bók um ástir lesbía og homma, er ekki alveg það sem er í öllum bókahillum á sárfínum menningarheimilum (frekar en hinsegin bókmenntir almennt ef út í það er farið). Höfundurinn er Niviaq Korneliussen, fædd 1990, og var tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 2015 fyrir þessa bók, svei mér þá ef hún er ekki með yngstu kandidötum. Hún situr sjálf fyrir á bókarkápu, nakin að borða banana og lætur sér fátt um finnast. Bókin fjallar um fimm unga Grænlendinga í Nuuk, krísur þeirra og kynusla, ástina og tilvistarvandann. Ögrandi efni, bókarkápan er storkandi og titillinn bæði kaldhæðinn og femínískur; „sapína“ snýr hressilega upp á „sapiens“, hið hefðbundna tegundarheiti manneskjunnar í tvíhyggjulegu og merkimiðuðu regluveldi hins vestræna heims, enda er hægt að vera manneskja á svo margan hátt.

Líf fimmmenninganna fléttast saman á ýmsa vegu enda þekkjast allir í bænum, allir eru einmana og leita að ástinni sem er ansi snúið í fordómafullu samfélagi þar sem orðið „losti“ er ekki einu sinni til. Sjónarhornið er hjá einni persónu í hverjum kafla.  Fyrst hjá Fíu sem er hundóánægð með manni sínum og uppgötvar lesbískar hneigðir sínar þegar hún kynnist Söru; dæmigerð frásögn um að koma út úr skápnum og sætta sig við kynhneigð sína. Inuk er bróðir Fíu, hommi sem er útskúfað úr samfélaginu á Grænlandi, á milli systkinanna fara innileg bréf. Arnaq var misnotuð af föður sínum, hún tollir hvergi í vinnu eða námi en deyfir sig með kynlífi, áfengi og dópi og stefnir rakleiðis til helvítis. Ivik er kona í karlmannslíkama, hún hefur viðbjóð á líkama sínum og höndlar ekki ástina, hún býr með Söru hinni fögru sem berst við niðurrifshugsanir og þunglyndi en er í lokin viðstödd fæðingu systurdóttur sinnar og fær við það trú á lífið. Í lokin leikur Sara grænlenska tónlist á gítar, laus við hömlur og allt sem hefur íþyngt henni og ástin blómstrar.

Um leið og hver persóna fær sitt svið eða sinn kafla, á hún líka sitt lag sem kaflinn heitir eftir og hún vitnar stöðugt í, lagið túlkar hennar karakter og tengir við veröld afþreyingar og internets. Viðfangsefni sögunnar er ekki bara átök og þroski hverrar persónu fyrir sig heldur rambar samfélagið á barmi glötunar og krísur um kynvitund og þjóðerni bæta ekki úr skák. Inuk (nafnið merkir sá sem er Inúíti) er sú persóna sem helst tekst á við samfélag sitt og sjálfsmynd en í bréfum sínum til Fíu er hann uppfullur af hommahatri, skilgreinir í örvæntingu staðalmyndina af dæmigerðum Grænlendingi og lýsir sömuleiðis kreppunni eða komplexunum sem felast í því að vera eiginlega hvorki Grænlendingur né Dani. „All I want is to be home“ segir í einkennislagi hans með Foo Fighters.

Textinn er að mestu talmál, óheflaður, brotakenndur og úr ýmsum áttum; bréf og dagbækur, sms, ljóðlínur, lagatextar, myllumerki og frasar á ensku sem er væntanlega að verða handhægt tungumál unga fólksins á Grænlandi, rétt eins og hér. Skilaboð sem sett eru upp með farsímaútliti færa lesanda nær persónunum sem þannig sogast oní þeirra einkamál en hversu langlíf slík ritlist er má einu gilda því það er núið og samtíminn sem eru undir í þessu verki. Korneliussen er auðvitað tvítyngd og þýddi bók sína sjálf úr grænlensku yfir á dönsku og er þýðing Heiðrúnar Ólafsdóttur á íslensku hin rennilegasta. Ég átta mig ekki alveg á því hvort þýðingin sé hallari undir ritmál en frumtextinn, finnst eins og stundum örli á því.

Í frásagnarhætti og stíl Homo Sapína felst djörf formtilraun, eða kannski öllu heldur (ungæðisleg) kærulaus afstaða til forms, og bæði tónlistin sem vísað er til og tengist hverri persónu sérstaklega og grófkornóttar ljósmyndirnar hjálpa til við að birta alla þá skömm, þrá og bælingu sem knýja persónurnar áfram. Ljósmyndirnar hafa eitthvað alveg sérstakt við sig, það er þessi hráa nekt og loðni sígarettureykur, eins konar Ástu Sig svipur á þeim, sem bera með sér uppreisn og léttúð. Það er ung og reið kona sem heldur utan um þræði sögunnar og henni liggur mikið á hjarta.

Heyrum að lokum Korneliussen lesa upp úr bókinni stutt brot, fyrst hina hefðbundnu skilgreiningu á Grænlendingi sem stoltur elskar sitt fagra land og virðir forfeður sína og síðan hvað þýðir í raunveruleikanum að vera Grænlendingur; að vera misnotaður, fullur og reiður og beita ofbeldi.

„Vort ævagamla land, hypjaðu þig til fjalls og komdu aldrei aftur. Hættu að taka þig svona sjúklega alvarlega og taktu öll skitnu börnin þín með þér.

/Greenlander by force“ (56).

Upplestur: https://politiken.dk/kultur/boger/skonlitteratur_boger/art5553459/Romandebutant-fort%C3%A6ller-modigt-om-at-finde-sig-selv-seksuelt-i-Nuuk

Víðsjá, 29. júní 2018

Í gruggugum lögum ólgandi mannhafsins

Það er allt á suðupunkti í Hinum smánuðu og svívirtu, 514 blaðsíðna skáldsögu rússneska skáldjöfursins Fjodors Dostojvevskís (1821-1881), sem út kom á dögunum hjá Forlaginu. Sagan birtist fyrst árið 1861 sem framhaldssaga í tímariti í heimalandinu eins og fleiri sögur Dostojevskís. Þetta er ein af fyrstu skáldsögum meistarans, sem um þessar mundir var í fjárhagskröggum vegna spilafíknar og átti ástríðufulla ástkonu en hafði ekki enn kynnst Önnu Snitkínu, hraðritara, sem varð eiginkona hans og tryggði honum vinnufrið og sálarró til dauðadags. Hann hafði afplánað pyndingar og fangavist í Síberíu og horfst í augu við aftökusveit en lét engan bilbug á sér finna og tók að hamast við að skrifa sígildar heimsbókmenntir.

 

Grugg mannhafsins

Saga þessi gerist í St. Pétursborg á nítjándu öld þar sem örlög fursta og fagurra kvenna, róna og ráðsmanna, flogaveikra unglinga og furðufugla fléttast saman í þessu kostulega og margradda verki. Titill sögunnar er eins konar ranghverfa á hinu fagra og háleita, boðskap rómantíkurinnar sem var allsráðandi í bókmenntum á ritunartímanum. Andstæður milli stétta eru skýrar og sjónum er beint að smælingjum sem hrekjast og svelta meðan ríka fólkið gerir sér að leik að smána þá og svívirða.

„Myrk var hún, þessi saga: ein af þeim drungalegu og átakanlegu sögum sem eiga sér iðulega stað undir þungbúnum himni Pétursborgar en fara lágt, eru svo sjaldan færðar til bókar að furðu sætir, i dimmum og dularfullum afkimum þessarar ægilegu borgar, í gruggugum lögum ólgandi mannhafsins, innan um og saman við sljóa sjálfselsku, hagsmunaárekstra, forboðnar nautnir, leynilega glæpi, mitt í þessu svartasta helvíti, þessari glórulausu og öfugsnúnu tilveru…“. (245-246)

Ivan Petrovítsj (eiginlega Jón Pétursson, kallaður Vanja) er aðalpersóna, rithöfundur og sögumaður sem gengur algerlega fram af sér, bæði í því hlutverki og sem sáttasemjari og boðberi. Ást hans á fegurðardísinni Natöshu er óendurgoldin en þrátt fyrir höfnun, fátækt og annir við skriftir þeysist hann á milli fólks og staða og reynir að hafa áhrif á atburðarás sem stefnir öllum í glötun. Hann gengur erinda allra persóna á einn eða annan hátt og undir lokin er hann aðframkominn á spítala, párandi minnisblöð að farast úr sorg og dulrænni sálarangist (76). Bent hefur verið á að sögumaðurinn eigi margt sameiginlegt með Dostojevskí sjálfum (538-541) en persónur hans, sálfræði og sagnaheimur er þannig hannað frá höfundarins hendi að alltaf kemur eitthvað undarlegt upp úr kafinu.

Sápuópera?

Í meðförum meðaljóns væri söguþráður af því tagi sem hér er á ferð í mesta lagi lélegur farsi eða sápuópera. En í mjög stuttu máli gengur sagan út á að Natasha hin fagra og Alosja furstasonur eru elskendur en furstinn ætlar að stía þeim í sundur og fá syninum ríkt kvonfang, þ.e. Kötju sem er hin geðugasta stúlka. Alosja er ístöðulaus strákhvolpur sem elskar alla en særir þá um leið, Natasha vill ekki þvinga hann til neins þótt henni hafi verið útskúfað af foreldrum sínum vegna sambandsins við hann og upphefst nú mikið drama þar sem Vanja reynir að miðla málum sem auðvitað er vonlaust verk. Að auki sest munaðarlaus, fátæk og flogaveik unglingsstúlka upp hjá Vanja sem tekur ekkert eftir því að hún elskar hann bókstaflega út af lífinu. Við sögu koma fleiri magnaðar persónur, nægir að nefna spæjarann slynga og sífulla, Maslobojev, sem er aldeilis spaugilegur, algerlega kominn á flöskubotninn.

Eftirminnilegt illmenni

Mannlýsingar Dostojevskís eru bráðlifandi og meinfyndnar, samtöl eru líka fyndin og afar dramatísk enda verið að brugga ýmis ráð, ræða hugsjónir og þjóðfélagsmál og takast á um skömm, heiður og ást. Persónurnar eru hávaðasamar og heillandi, þær æpa, gráta, baða út öngum, riða á fótunum, engjast af sálarkvölum, fölna og falla í yfirlið. Furstinn er eftirminnilegt illmenni sem fær útrás fyrir valdagræðgi og losta með því að leika sér að tilfinningum fólks. Lífsafstaða hans er kaldranalega ógnvekjandi og hún veður uppi nú, 150 árum síðar: „Það eina sem ekki er kjaftæði – það er einstaklingurinn, ég sjálfur. Allt er falt og heimurinn skapaður fyrir mig“ (366).

Í þessari skáldsögu Dostojevskís eru kvenlýsingar óvenju djúpar og samúðarfullar. Ekki er annað hægt en finna til með Natöshu, sem í senn stolt og niðurbrotin þjáist af nagandi afbrýðisemi og ofurást á Alosja, og dást að Kötju sem tekst á við sára sektarkennd vegna hamingju sinnar á kostnað Natöshu. Og Nellý, munaðarleysinginn sem sest upp hjá Vanja, á í miklu og erfiðu sálarstríði sem lýst er á nærfærinn hátt.

Tekur einhver mark á „Ritaranum“?

Ingibjörg Haraldsdóttir (d. 2016) þýddi sjö þekktustu skáldsögur Dostojevskís úr rússnesku með miklum sóma og var byrjuð á þessari sögu þegar hún varð frá að hverfa vegna veikinda. Gunnar Þorri Pétursson, sem segist í fróðlegum eftirmála vera „lúsugur Rússlandsfari“, tók þá við og það verður að segjast að yfirbragð þýðingarinnar er dálítið annað en maður á að venjast hingað til. Þýðingin er hvorki verri né betri heldur öðruvísi, einhvern veginn hrárri, léttari og nútímalegri en sennilega er sagan það líka á frummálinu. Það er tilhlökkunarefni að fá fleiri þýðingar úr rússnesku frá Gunnari Þorra, þessi hefur kostað býsna yfirlegu en lofar svo sannarlega góðu. Aftast eru ritskýringar sem varpa ljósi á ýmsa frasa, sögulegar staðreyndir og vísanir auk áðurnefnds eftirmála og lista yfir helstu sögupersónur og er það allt þakkarvert og hjálplegt.

Undir lok skáldsögunnar stígur bókmenntagagnrýnandi fram, þ.e. „Ritarinn“ sem fjallar um síðustu skáldsögu Vanja (481) og segir söguna lykta af svita, hún sé skrifuð af alúð og elju, fágun og nostursemi en afraksturinn sé nokkuð tormeltur. Þetta á ágætlega við um Hina smánuðu og svívirtu. En hver tekur sosum mark á bókmenntagagnrýni?

 

Birt í Kvennablaðinu, 29. júní 2018