Pabbi bauð okkur afkomendum sínum og tengdabörnum á söngleikinn Ólíver í Þjóðleikhúsinu, hann gaf okkur það í jólagjöf. Það var mjög gaman. Sýningin er flott show, allir á þönum, dansandi og syngjandi. Hljómsveitin heldur uppi fjörinu. Sýningin er auðvitað fyrir börn fyrst og fremst, ógnin, háskinn og grimmdin eru milduð, persónurnar einfaldar og söguþráðurinn þynntur út. Söngtextarnir eru flottir og vel heyrast orðaskil. Góð skemmtun fyrir unga sem aldna og aldrei dauður punktur.

Lauk í gær við Himininn yfir Þingvöllum eftir Steinar Braga. Þrjár langar smásögur sem snúast um einmana  fólk, firrt og geggjað. Flottar sögur um vonleysi, heimsendi, glötun. Einkum var ég hrifin af síðustu sögunni sem birtir myrka framtíðarsýn, sjórinn er gufaður upp, borgirnar auðar og varla nokkurt líf að sjá. Þrjár manneskjur þrauka á borpalli í miðri eyðimörk, týndar og tröllum gefnar. Miðsagan er um kærustuparið Davíð og Önnu, átakanleg saga, full af tilvistarspeki og furðum. Fyrsta sagan er um hinn einræna Emil sem fær ókunna stelpu í heimsókn til sín og hún setur líf hans úr skorðum. Þetta er flottur texti, persónurnar vel útfærðar og spennan á milli þeirra mögnuð, andinn drungalegur og ógnvekjandi. Sannkallaðar hryllingssögur.

Ævisaga Vigdísar Finnbogadóttur er hátt á fimmta hundrað síður, með myndum og heimildaskrá. Það er gaman að lesa hana, hún er vel skrifuð og skemmtileg. Bókarkápan er hins vegar hræðileg, afar vond ljósmynd  hjá JPV. Gleðilegt að fyrirmyndarkonan og forsetinn ástsæli skuli hafa verið með minnimáttarkennd sem unglingur og þjáðst af freknum og feimni, óöryggi og fullkomnunaráráttu og sem ung kona hafi henni fundist hún hafa klúðrað öllu lífi sínu, hætti í skóla og skildi við eiginmanninn. Þetta er samt eins konar glansmynd, ekki fær maður neitt að vita t.d. um uppruna dótturinnar, leyndarmálið bak við eilífa æsku Vigdísar (lýtaaðgerðir?) eða um ástarlíf hennar – enda kemur manni þetta náttúrulega ekkert við þótt mann blóðlangi að vita það. Ritdómur á leiðinni í mbl en birtur hér fyrir mína dyggu lesendur.

Þá hefur dómnefndin góða lokið störfum í bili. Fimm bækur voru tilnefndar í dag um leið og íslensku bókmenntaverðlaunin. Það má heyra hér (undir lok Víðsjár).

Tilnefningar:

Elísa Björg Þorsteinsdóttir – Málavextir

Guðbergur Bergsson – Öll dagsins glóð

Kristján Árnason – Ummyndanir

María Rán Guðjónsdóttir – Kirkja hafsins

Sigurður Karlsson – Yfir hafið og í steininn

Safn portúgalskra ljóða frá 1900-2008 í snilldarþýðingu Guðbergs Bergssonar:

ÞAÐ ÞARF ENGINN AÐ SEGJA MÉR

Það þarf enginn að segja mér

að aspir veki veruleikann með nekt sinni

þegar sólin umvefur þær, stoltar, einmanalegar,

hnarreistar við vatnborðið.

Úr fjarlægð nálgast menn með báta

Og vaða fljóið upp í klyft.

Folarnir hlaupa frjálsir um eyjarnar

en fara síðan um stíga

með ólar gyrtar um kviðinn

João José Cachofel (1920-1982)

GEITURNAR

Alls staðar þar sem er hálent og jörðin hrjóstrug eru geitur, svartar, afar kvenlegar að skoppa af einum steini á annan. Frá því ég var lítill hef ég verið hrifnn að þessum gálum. Ég átti eina, afi gaf mér hana og kenndi mér að nota hana þegar ég væri þyrstur, þrútnu volgu júgrin sem hendurnar léku við mjúklega áður en munnurinn færðist nær, svo mjólkin spýttist ekki um andlitið, hálsinn, brjóstið, og jafnvel, eins og stundum gerðist, hver veit nema að ásettu ráði, um litla ilmandi gatið. Geitin hét Malta og var hesturinn minn og hver veit nema fyrsta konan.

Eugénio de Andrade (1923-2005)

Við Sossa fórum í Borgarleikhúsið í gær að sjá Djúpið, eftir Jón Atla Jónasson. Þetta er einleikur sem gerist á hafi úti svo Sossa var á heimavelli. Það eru furðu fá íslensk leikverk sem fjalla um eða tengjast sjómennsku og útgerð, einn af aðalatvinnuvegum þjóðarinnar (Brim, Hart í bak, Hafið…). Ingvar E. Sigurðsson (E-ið stendur fyrir Eggert) var algjörlega frábær, það sem maðurinn getur leikið! Fyrir utan hvað hann er fallegur, með frábæra framsögn og rosalega útgeislun þá leikur hann svoleiðis af lífi og sál að maður sat í lokin skjálfandi með gæsahúð í nokkrar mínútur áður en klappið braust út.

Kirkja hafsins er margverðlaunuð skáldsaga eftir Ildefonso Falcones. Ég opnaði þessa bók full fordóma (nafnið er klént) en hún kom skemmtilega á óvart. Sagan gerist á 14. öld, lénsherrarnir arðræna leiguliða sína, halda þeim í lífstíðaránauð, hirða arðinn af striti þeirra og nauðga kvenfólkinu. Feðgarnir Barnet og Arnau komast til Barcelona við illan leik og þá upphefst mikil og soldið langdregin hörmungarsaga af baráttu við óréttlætið. Það voru ekki færri illmenni á fjórtándu öld en nú, alls staðar verið að svindla, græða og svívirða. María Rán Guðjónsdóttir þýddi þennan doðrant beint úr spænsku og gerir það bara býsna vel.

Þetta er soldið skondin saga um landabrugg og leynilega fólksflutninga. Persónurnar eru skemmtilega æðrulausar og heilsteyptar, prinsippfólk sem er ekki að eltast við eitthvað rugl. Minnir doldið á Heinesen finnst mér.  Höfundurinn Tapio er Íslandsvinur og þýðing Sigurðar Karlssonar bara býsna góð. Hér er bókin á finnsku fyrir áhugasama.

Býfluga(Little Bee í USA, The Other Hand í UK) er mögnuð saga um samnefnda stúlku sem hefur flúið frá heimalandi sínu, Nígeríu, til Bretlands. Hún leitar á náðir Söru, blaðakonu sem nýlega hefur misst mann sinn vegna atburða sem tengjast Býflugu og er þar að auki í tómu tjóni vegna framhjáhalds o.fl. Víð á Vesturlöndum höfum ekki grænan grun um allan þann hrylling sem viðgengst í Afríku, mannréttindabrot, morð og nauðganir eru daglegt brauð. Samt eiga Vesturlönd sök á þessu með botnlausri græðgi sinni, þau hafa sölsað undir sig auðlindir Afríkubúa, t.d. olíu og demanta, og ala á ófriði til að geta selt þeim vopn. Sorgarsaga, hörkuspennandi, ekki fyrir viðkvæmar sálir.