Ég vek athygli dyggra og útvalinna lesenda minna á því að nú er hægt að lesa bókmenntagagnrýni mína hér á síðunni (frá árinu 2000 og til vorra daga). Þetta efni hef ég dundað við að grafa upp og brotist í gegnum myrkviði WordPress með hyggjuvitið eitt að vopni. Ef til vill vantar einhverja dóma en þetta er mestallt hér samankomið. Ef stemning er fyrir því, mun ég setja inn fjölmiðlapistlana mína sem ég skrifaði í Moggann á árunum 2001-2003. Njótið vel.

Í gærkvöldi fórum við Sossa á leikritið Munaðarlaus eftir Dennys Kelly (breskt leikritaskáld) sem sýnt er í salnum í Norræna húsinu. Þetta er hörkuleikrit, keyrt áfram án hlés í einn og hálfan tíma. Þrjár persónur takast á í þröngu rými, tengsl þeirra og stórar siðferðislegar spurningar koma fram í samtölum á milli þeirra: uppgjör, ásakanir, slitróttar setningar, misvísandi skilaboð, beiskja, höfnun; slettur, frammígrip, æsingur, hver talar ofaní annan, misskilja eða  leiða talið að öðru. Hér er meðvirkni, öryggisfíkn, samviska, réttlæti, rasismi, stéttaskipting, fjölskyldubönd, ofbeldi og ást. Helena og Danni búa saman og eiga fimm ára gamlan son Þau búa í fallegri íbúð í „fokking skítahverfi“ í stórborg, þau hafa góða vinnu og lifa sínu fjölskyldulífi innan um ofbeldi götunnar. Bróðir Helenu, Ívar, er í vondum málum og birtist eitt kvöldið á stofugólfinu hjá þeim, alblóðugur. Þau systkinin urðu ung munaðarlaus og hefur Helena haldið hlífiskildi yfir bróður sínum alla ævi. Eftir því sem líður á leikritið sést betur og betur hvaða mann persónurnar hafa að geyma og það er ekki fagurt. Verkið er þýtt á  hispurlaust talmál sem svínvirkar, fokk og sorrí í öðru hverju orði auka á trúverðugleikann. Þrír ungir leikarar fara með hlutverkin og eru allir upprennandi snillingar. Vignir Rafn Valþórsson þýðir og leikstýrir (gamall MK-ingur). Magnað leikrit, hrátt og átakanlegt, sem allir ættu að sjá, örfáar sýningar, sjá HÉR.

Ps. hlusta á Lostafulla listræningjann á rúv í dag kl. 14.30.

Mefistó og Faust díla um sál hins síðarnefnda (Delacroix 1798-1863)

Sagan af Faust hinum lífsþreytta sem seldi djöfsa sál sína forðum er sígild og Goethe gerði hana að efnivið sínum í samnefndu verki. Faust Goethes er sundurlaus ljóðabálkur sem hann var áratugi að hnoða saman en innan um eru gullmolar. Til eru tvær hálfkláraðar þýðingar á íslensku á Faust. Hið frábæra Vesturport hefur samið leikgerð af Faust og ég var á lokaæfingu í gær í Borgarleikhúsinu. Margt er gott og fallegt í sýningunni en ég var samt ekki alveg heilluð þótt þarna sé frábært og sérlega myndarlegt listafólk. Hilmir Snær er Mefistóteles og æðir frussandi um sviðið með ýktri rödd eins og vanalega, Björn Hlynur er litlaus sem Faust ungur og Rúnar Freyr alltaf jafnstirður. Nína Dögg var algerlega frábær og Þorsteinn Gunnarsson líka, alvöruleikarar sem lýstu upp sviðið með nærveru sinni, góðri framsögn og blæbrigðaríkri tjáningu. Gréta, ungmeyjan sem heillaði Faust  með sakleysi sínu og fegurð, var ekkert sérstök, hvorki sérlega saklaus né tælandi. Sviðsmyndin er smart útfærð en oft hrikti í henni þegar leikararnir klifruðu í henni. Yfir áhorfendur er strengt net þar sem leikið er og dansað af mikilli innlifun. Loftfimleikar þessir komu vel út fyrir djöfla og púka og innkoma t.d. Rúnars sem Valentinos (sem er orðinn einhver Valli skrípafígúra) var áhrifamikil en í sumum atriðum voru þeir næstum því kjánalegir. Í leikgerðina finnst mér vanta að túlka miklu dýpra angistina, bölið og efann í breysku manneðlinu. Hins vegar er þetta flugeldasýning í flottum sviðs- og leikhúslausnum, húmor og leikgleði og mér leiddist aldrei. Ég mæli hiklaust með því að fólk sjái þessa sýningu, hún er smart, frumleg og skemmtileg.

Pabbi bauð okkur afkomendum sínum og tengdabörnum á söngleikinn Ólíver í Þjóðleikhúsinu, hann gaf okkur það í jólagjöf. Það var mjög gaman. Sýningin er flott show, allir á þönum, dansandi og syngjandi. Hljómsveitin heldur uppi fjörinu. Sýningin er auðvitað fyrir börn fyrst og fremst, ógnin, háskinn og grimmdin eru milduð, persónurnar einfaldar og söguþráðurinn þynntur út. Söngtextarnir eru flottir og vel heyrast orðaskil. Góð skemmtun fyrir unga sem aldna og aldrei dauður punktur.

Lauk í gær við Himininn yfir Þingvöllum eftir Steinar Braga. Þrjár langar smásögur sem snúast um einmana  fólk, firrt og geggjað. Flottar sögur um vonleysi, heimsendi, glötun. Einkum var ég hrifin af síðustu sögunni sem birtir myrka framtíðarsýn, sjórinn er gufaður upp, borgirnar auðar og varla nokkurt líf að sjá. Þrjár manneskjur þrauka á borpalli í miðri eyðimörk, týndar og tröllum gefnar. Miðsagan er um kærustuparið Davíð og Önnu, átakanleg saga, full af tilvistarspeki og furðum. Fyrsta sagan er um hinn einræna Emil sem fær ókunna stelpu í heimsókn til sín og hún setur líf hans úr skorðum. Þetta er flottur texti, persónurnar vel útfærðar og spennan á milli þeirra mögnuð, andinn drungalegur og ógnvekjandi. Sannkallaðar hryllingssögur.

Ævisaga Vigdísar Finnbogadóttur er hátt á fimmta hundrað síður, með myndum og heimildaskrá. Það er gaman að lesa hana, hún er vel skrifuð og skemmtileg. Bókarkápan er hins vegar hræðileg, afar vond ljósmynd  hjá JPV. Gleðilegt að fyrirmyndarkonan og forsetinn ástsæli skuli hafa verið með minnimáttarkennd sem unglingur og þjáðst af freknum og feimni, óöryggi og fullkomnunaráráttu og sem ung kona hafi henni fundist hún hafa klúðrað öllu lífi sínu, hætti í skóla og skildi við eiginmanninn. Þetta er samt eins konar glansmynd, ekki fær maður neitt að vita t.d. um uppruna dótturinnar, leyndarmálið bak við eilífa æsku Vigdísar (lýtaaðgerðir?) eða um ástarlíf hennar – enda kemur manni þetta náttúrulega ekkert við þótt mann blóðlangi að vita það. Ritdómur á leiðinni í mbl en birtur hér fyrir mína dyggu lesendur.

Þá hefur dómnefndin góða lokið störfum í bili. Fimm bækur voru tilnefndar í dag um leið og íslensku bókmenntaverðlaunin. Það má heyra hér (undir lok Víðsjár).

Tilnefningar:

Elísa Björg Þorsteinsdóttir – Málavextir

Guðbergur Bergsson – Öll dagsins glóð

Kristján Árnason – Ummyndanir

María Rán Guðjónsdóttir – Kirkja hafsins

Sigurður Karlsson – Yfir hafið og í steininn

Safn portúgalskra ljóða frá 1900-2008 í snilldarþýðingu Guðbergs Bergssonar:

ÞAÐ ÞARF ENGINN AÐ SEGJA MÉR

Það þarf enginn að segja mér

að aspir veki veruleikann með nekt sinni

þegar sólin umvefur þær, stoltar, einmanalegar,

hnarreistar við vatnborðið.

Úr fjarlægð nálgast menn með báta

Og vaða fljóið upp í klyft.

Folarnir hlaupa frjálsir um eyjarnar

en fara síðan um stíga

með ólar gyrtar um kviðinn

João José Cachofel (1920-1982)

GEITURNAR

Alls staðar þar sem er hálent og jörðin hrjóstrug eru geitur, svartar, afar kvenlegar að skoppa af einum steini á annan. Frá því ég var lítill hef ég verið hrifnn að þessum gálum. Ég átti eina, afi gaf mér hana og kenndi mér að nota hana þegar ég væri þyrstur, þrútnu volgu júgrin sem hendurnar léku við mjúklega áður en munnurinn færðist nær, svo mjólkin spýttist ekki um andlitið, hálsinn, brjóstið, og jafnvel, eins og stundum gerðist, hver veit nema að ásettu ráði, um litla ilmandi gatið. Geitin hét Malta og var hesturinn minn og hver veit nema fyrsta konan.

Eugénio de Andrade (1923-2005)

Við Sossa fórum í Borgarleikhúsið í gær að sjá Djúpið, eftir Jón Atla Jónasson. Þetta er einleikur sem gerist á hafi úti svo Sossa var á heimavelli. Það eru furðu fá íslensk leikverk sem fjalla um eða tengjast sjómennsku og útgerð, einn af aðalatvinnuvegum þjóðarinnar (Brim, Hart í bak, Hafið…). Ingvar E. Sigurðsson (E-ið stendur fyrir Eggert) var algjörlega frábær, það sem maðurinn getur leikið! Fyrir utan hvað hann er fallegur, með frábæra framsögn og rosalega útgeislun þá leikur hann svoleiðis af lífi og sál að maður sat í lokin skjálfandi með gæsahúð í nokkrar mínútur áður en klappið braust út.