Veitingahús

UM YRKISEFNI GUÐRÚNAR HANNESDÓTTUR – INNGANGUR AРLJÓÐAÞINGI

Þann 16. maí efndi Skáld.is og Óðfræðifélagið Boðn til ljóðaþings til heiðurs skáldkonunni Guðrúnu Hannesdóttur. Skáld og aðdáendur lásu ljóð Guðrúnar og sögðu stuttlega frá þeim í skipulögðu flæði.

Húsfyllir var í Gunnarshúsi, vöfflur voru bakaðar og kaffi hitað og stemningin var afar góð.

Hér er inngangserindið að viðburðinum, byggt á grein minni i Són 2026.

Kæra Guðrún, Góðir gestir, skáld, ljóðaunnendur og aðdáendur okkar góðu skáldkonu.

Ljóðskáldið Guðrún Hannesdóttir hefur, ásamt vísnasöfnun og myndskreytingum, ort ljóðabækur, skrifað verðlaunaðar barnabækur og þýtt úr heimsbókmenntum sem hún sömuleiðis hreppti verðlaun fyrir.

Ljóðstaf og Fjöruverðlaun og  verðskuldaða viðurkenningu Rithöfundasjóðs Ríkisútvarpsins hefur hún hlotið. Ekki vildi hún að ég færi að tíunda æviferil hennar svo ég sleppi því en þó er vert að geta þess að hún er fædd á fyrsta degi lýðveldisins.

Ljóðabækurnar hennar tíu komu út frá 2007-2024  og verða vonandi fleiri. Þær spanna 500 blaðsíður í Ljóðasafni hennar sem Dimma gaf út í fyrra í fallegu bandi og öndvegis eftirmála Bergljótar Soffíu.

Fyrsta ljóðabók hennar, fléttur, kom út 2007 en þá var hún 63ja ára, jafngömul mér…. Eftir farsæla starfsævi var ekkert sem tafði lengur að ljóðin streymdu fram, hún er auðvitað ein af mörgum skáldkonum í veröldinni sem stíga fram að loknum sínum skyldustörfum. Sstendur ekki enn yfir togstreitan fræga milli skyldu og sköpunarþrár eða hvað?

fléttur fékk afar góða dóma og óhætt er að segja að fáir höfundar hafi stigið fram með frumburð sinn svo fullþroskaðan eins og Guðrún gerði. Síðan koma þær út hver af annarri, ljóðabækurnar 10, allar djúpar, áleitnar, formfagrar.  Titlar bóka hennar og ljóða hafa djúpa merkingu en eru alltaf hógværðarlega rituð með litlum staf og rúmast flest á einni blaðsíðu.

Í hverri ljóðabók sinni smíðar hún orð eða setur þau óvænt saman og tungumálið er henni eilíf uppspretta túlkunar og nýjunga. Víða eru nýgervingar í myndmálinu og ný orð eða samsetningar, sem dæmi mætti nefna orð eins og: snjóbirtuórar, kyrrðardans, gælitunga, ástnæmur, dúnhvítur, öskuskór og himinstrá…  dásamleg orð.

Formið er alltaf fágað og stuðst er við höfuðstafi og rím þegar það hentar efni og boðskap. Og enginn fer eins vel með þögnina eins og Guðrún.

Soffía Auður  setti fram áhugaverða kenningu í Són um að Guðrún vinni markvisst með skynfæri mannsins, þ.e. sjón, snertingu og heyrn. Það er alveg rétt, hjá Guðrúnu er allt útpælt; efni, form, bygging og röð ljóða, uppsetning á síðum og opnum, titlar og allt.

Framan af er í verkum Guðrúnar víða hlýlega vísað til bernsku, minninga og liðinna daga, fjárhúsa og fornra handrita, sveitalífs og þjóðsagna sem lifna auðveldlega í menningarbakgrunni (alllavega okkar eldri) kynslóða. Þar eru heimspekilegar pælingar um bernskuna og sakleysið. Þar birtist víða ljúfsár nostalgía eftir einföldu lífi í kyrrð og nægjusemi í samhljómi við náttúruna. Þannig að framan af er allt með kyrrum kjörum.

Ég kynntist verkum Guðrúnar fyrst þegar ég rakst á slitur úr orðabók fugla (eina bókin hennar með svo löngu nafni) frá 2014. Hún sker sig aðeins úr höfundarverkinu en er samt eins og bæði fyrri og síðari ljóðabækur:  útpæld: efni, myndmál, form og bragur smella saman. Fuglamálið í Slitrunum er svo fagurt, og einkennist af vísdómi og fáguðum smekk, ljóðlínurnar haganlega smíðaðar, húmorinn aldrei langt undan og íronían kraumar undir yfirborðinu. Ég kolféll  fyrir þessu.

Um yrkisefni sín almennt segir Guðrún í viðtali: „Það eru margir þræðir vel sýnilegir: bernskuminningar, ævintýraminni og þjóðsagna-, hugsun um náttúru landsins, hjátrú og ýmislegt gleymt og grafið, sögur af mönnum og dýrum, misrétti, styrjaldir og annað miskunnarleysi lífsins. Og stundum blandast þetta allt saman… ” Við munum heyra dæmi um þessi yrkisefni og fleiri í dag frá dyggum lesendum hér á voru ljóðaþingi.

Guðrún yrkir af sjaldgæfri orðsnilld og hagleikni, djúpri visku, stakri myndvísi og knýjandi þörf. Ljóð hennar eiga það sameiginlegt að vera yfirveguð og þaulhugsuð. Þau fjalla ekki síst um manneskjuna – aðallega konuna -, börn og bernsku,   minningar og menningu, landið og söguna. Náttúran á sinn fasta sess, hún er smágerð og viðkvæm fyrir hnjaski, athyglinni er beint að steinvölum snjókornum, mosató og laufblöðum sem fá síðan í hennar meðförum nýtt samhengi og varað er við hvers kyns náttúruspjöllum, td í ljóði sem heitir„tónverk í smíðum” þar sem verið er að „mylja fjöll / þurrka upp ár / krossfesta vindinn / þrautpína prísundarfiska ..“

Boðskapurinn er sá að áður  en við er litið hefur landið verið lagt undir grjótnámur og fiskeldi, virkjanir,  og vindmyllur ef ekkert er að gert.  Ef ekki er hlustað!

Femínískur undirtónn er víða í ljóðum Guðrúnar. Sem dæmi mætti ljóð Marta þvær fætur frelsarans en í seinna erindinu færir íslensk vinnukona f sjómann í hlýja sokka (300); báðar þjóna þær körlum. Í öðru ljóði er brugðið upp mynd af eiginkonu Nóa (hverrar nafn kemur ekki fram í Biflíunni) sem reynir að halda eldinum á lífi, þrífa og hugga, um borð í Örkinni.

Kraftmikið ljóð sem heitir„það hlýtur að vera…“ (46) má túlka sem kraumandi sársauka manneskjunnar gegnum aldir og lýst er furðu á þolgæðinu:

Ég hlýt að hafa staðið

á eyðilegri heiði

um niðdimma nótt 

borað krepptum tánum

niður í votan svörðinn

fundið veiðihárin spíra út úr nefinu

heita blóðtauma

hríslast um tennur og tungu

og augun loga af grimmd

hlýt að hafa keyrt 

hnakkann á bak aftur

og sperrt út klóhvassa fingur

í eitt skipti fyrir öll

og rekið upp þvílíkt

skerandi skaðræðisöskur

að stjörnurnar á himninum

dofnuðu um stund

hvernig hefði ég annars

getað fæðst aftur

svona yfirmáta

mild og meinlaus?

Framan af er jú allt með kyrrum kjörum  en Guðrún heldur sífellt áfram að þróa ljóðheim sinn, myndmál og hugmyndir og í seinni bókum hennar hefur kyrrlátt yfirborðið gárast, tónninn orðið dekkri og beittari. Pólitískt sjónarhorn verður meira áberandi og varnaðarorðin skýrari. Sjá má afstöðu gegn neyslu, bruðli og græðgi og Þemu eins og ofbeldi gegn börnum, stríð, sorg og óhugnaður er víða að finna. „þrálát eins og þakleki / þessi manndráp“ segir á einum stað. Ekki eins mild og meinlaus og ætla mætti?

Í ljóðum Guðrúnar má alltaf greina þennan kunnuglega söknuð eftir fortíð og því að tengjast náttúrunni – þar sem blakta gullstrá og huggunarreyr, hryssur bíta, regndropar falla, fræ fjúka og norðurljósin syngja en í síðari verkum hennar hefur sprunga myndast í hina kyrrlátu mynd. Stríðin eru endalaus og eins og segir í einu ljóði: spegilbrot gætu verið „…fleiri / beittari blóðugri og líkari veruleika okkar / en hægt væri að afbera með nokkru móti.“

Best er að skáldkonan eigi lokaorðin. Í viðtali frá 2023 sem ég tók við Guðrúnu og er að finna á vef skáld.is segir hún um skáldskap sinn:

„Fyrir mér eru ljóð þýðingarmikill og merkilegur máti til að lýsa upp orðin, lýsa upp hugsanir og tilfinningar okkar – þau eru hljóðlátt en magnað bergmál manna í milli.“

Takk fyrir skáldskapinn, Guðrún. 

Dancing House

IMG_9370

Á tíunda áratugnum reis hið svonefnda Dancing House í Prag (Tančící dům), stundum kallar Fred and Ginger þar sem lögun hússins minnir á það fótafima danspar. Amerískur arkitekt, Frank Gehry, teiknaði húsið og ætlaði það aðallega fyrir menningartengda starfsemi. Núna er þar frekar dauflegt og aldrei dansað; tómar skrifstofur og auðir salir á hverri hæð, en efst er rándýr veitingastaður og lítill bar, þaðan er útgengt á þakið sem er skreytt með nýstárlegri kórónu. Myndin er tekin þar.

Skólabrú

Borðaði á Skólabrú á föstudagskveldið. Huggulegur staður, þjónarnir gerðu sitt besta þótt ekki bæru þeir sig sérlega fagmannlega að og maturinn var ágætur. Fékk mér saltfisk sem bragðaðist mjög vel og ís í eftirrétt, þrjár ískúlur voru allar eins á  bragðið. Tveir borðfélagar fengu sér sjávarréttadisk með hrísgrjónum sem var miklu minni skammtur en saltfiskur og steinbítur með mangó. Fjögur stök rauðvínsglös eru ódýrari en ódýrasta flaskan á vínlistanum. Umhverfið er  notalegt en þegar leið á kvöldið fylltist staðurinn af þýskum ljósritunarvélasölumönnum sem höfðu hátt, borðuðu lambakjöt af tacky sverðgrilli. Maturinn á Skólabrú er of dýr miðað við gæði og þjónustu.

Grillið á Sögu

Var boðið á Grillið á Sögu um helgina. Grillið á sér 50 ára sögu sem er afar sjaldgæft í íslenskum veitingarekstri. Nýlega er búið að gera staðinn upp á mjög skemmtilegan hátt. Haldið er í það gamla og poppað upp með nýju, gamlir stólar smekklega yfirdekktir og loftið með astra-hringum fræga ljósmálað. Flott skilrúm við barinn, smart snakk með (dýrum) drykkjum. Útsýnið alveg frábært yfir vesturbæinn. Í boði var sjö rétta máltíð með sérvöldu víni. Hver rétturinn öðrum betri og vínið passaði snilldarlega vel með, alveg himneskt fram að eftirrétti en hann hitti ekki alveg í mark, eitthvað súkkulaðikám með grænum baunum, hvorki fallegt né sérlega bragðgott, og óspennandi desertvíni. Uppistaðan var fiskréttir, hægreykt bleikja, rauðspretta, æðislegar rauðrófur, dásamlegt. Lambakjötið bráðnaði í munninum og sósan með var af bestu gerð. Silfurhnífapör féllu vel að frábærri þjónustu faglærðra framreiðslumanna og listilega elduðum mat. Ánægjuleg kvöldstund, toppgæði og þjónusta í fallegu umhverfi. Verð fyrir sjö rétti með víni: 20.400 kr. Þetta er bara einu sinni á ári.

Happy hour á hótel Marina

Happy hour á Hótel Marina er svo sannarlega hamingjustund. Sat þar á Slippbarnum í gærkvöldi og fékk gott Masi-rauðvín og skemmtilegan og bragðgóðan mat: flatböku með greip, chili, perum og geitaosti sem var afar góð og bruschettu með gröfnum laxi sem var ágæt. Marengsrétturinn Guðdómlegt gums með berjum, salthnetum og súkkulaðirúsínU var góður en doldið lítill skammtur. Alls staðar voru litlir, kátir hópar í kósí hornum að gera sér dagamun og gæða sér á eðaldrykkjum á viðráðanlegu verði –  til kl 19 amk. Umhverfið er afar smart og þjónustan alveg til fyrirmyndar, allir glaðlegir og skemmtilegir. Ég mæti aftur, ekki spurning.

Roadhouse-rýni

Nýir veitingastaðir hafa sprottið upp eins og gorkúlur um allan bæ á síðustu árum og hamborgarastaðir virðast blómstra sem aldrei fyrr. Roadhouse er á Snorrabraut og sérhæfir sig í hamborgurum að hætti Kanans, amerískum bjór (Flying Road Dog af matseðlli var reyndar ekki til), heimagerðum frönskum og barbekjú- og grillsósum. Staðurinn er stór og hrár og hátt til lofts, sem er smart en verst er að það glymur í öllu, þarna voru nokkrir hávaðasamir og kátir hópar að fá sér hammara og það fór ekki fram hjá neinum hvað þeim fór á milli. Þjónustan var fín, margir þjónar og allir á þönum. Ekkert var gefið upp um hvaða rauðvín væri í boði en glasið kom fljótlega á borðið og bragðaðist ágætlega. Kókið var úr kút en ekki flösku eins og hefði mátt búast við á svona stað. Cadillac hamborgari með gráðosti var með of miklu ostabragði, frábærum rauðlauk og kartöflurnar voru stökkar og góðar. Grillaður lax með kartöflu-„grit“ og brimsöltu brokkólí var mjög góður. Ekkert er verið að vesenast með salat með réttunum. Þetta eru alvöru kaloríubombur, ekta almennilegir og metnaðarfullir hamborgarar og grillréttir, sæmilega skikkanlegt verð m.v. gott hráefni (hammari 1890 kr, lax 2390) stuð á staðnum og ég mæli með að tjekka á þessu.

Zuma-stemning

Við fórum út að borða í gærkvöldi í tilefni af Food and Fun-hátíðinni . Í Veisluturninum á Nítjándu hæð var boðið upp á matreiðslu gestakokka frá Zuma  í London en þangað fórum við fyrir nokkrum árum og fengum dýrðlegan mat. Þannig var það í gær líka, alveg sama hvaða rétt við fengum, allt var hrikalega gott og girnilegt! Nautaribeye sem ég annars borða aldrei var frábært og sósan ólýsanleg, ekki dropi af rjóma í henni. Zuma er japanskur staður og stemningin í Veisluturninum var japönsk, sushi og sake eins og hver vildi. Doldið dramatískt að á meðan við vorum að gæða okkur á kræsingunum er allt í upplausn þar í landi, neyðarástand og þjóðarsorg ríkir þessa dagana meðan við skemmtum okkur og kýlum vömbina.

Austur-Indíafélagið

Ég hef á tilfinningunni að Austur-Indíafélagið viti ekki alveg hvernig veitingahús það vill vera. Þangað fórum við afmælisbörnin þann 7. sl. Það er gott tilboð í gangi í október (fimm réttir á 4990) en desertinn er alltof lítill  og bara hægt að fá eina tegund af hrísgrjónum. Þegar okkur var vísað til borðs stóð tuska og spreybrúsi dágóða stund á næsta borði, sem gerist ekki einu sinni á American Style. Svo virðist sem enginn þjónanna sé faglærður, sumir töluðu enga íslensku og það er sáralítil alúð lögð í þjónustuna. Borðin eru ekki dúkuð en eru snyrtileg, wc-in voru nýlega tekin í gegn. Gestir sitja nálægt hver öðrum á staðnum og oft er hávaðasamt á stórum borðum þegar líður á kvöldið. Verðskráin er eins og á Hilton eða Ritz en maturinn er heitur og hrikalega góður og þess vegna fer ég aftur og aftur þangað til betri indverskur staður býðst.

Fiskfélagið
Eftirréttur frá Indlandi

Okkur var boðið út að borða á Fiskfélagið um daginn. Völdum Heimsreisu, matseðil þar sem kokkurinn ræður, smá smakk af hverjum rétti og farið er víða um lönd. Mér er minnisstæðast finnsk heiðagæs og geitakjöt ásamt dýrðlegum saltifiski frá Portúgal. Ég var orðin pakksödd þegar að kjötréttunum kom. Eftirréttirnir voru rosalega góðir en þá voru bragðlaukarnir orðnir doldið dofnir. Þetta var allt mjög smart og gott á  bragðið en frekar yfirdrifið. Viðeigandi vín var borið fram með  hverjum rétti  og var það mjög vel valið. Flottur staður með retró-lúkki, stólarnir voru doldið harðir, bæði góður og fallegur matur, fín þjónusta líka en ansi dýrt, Heimsreisa með víni kostar 15.900.