Mig langar að lesa og helst eignast þessa bók. Þýðingu Péturs Gunnarssonar á Tristes Tropique eftir Claude Levi-Strauss sem kom út 1955 og Pétur hefur verið í tæpa tvo áratugi að þýða, með hléum. Í dag heyrði ég hann lesa úr henni og það lét afar vel í eyrum. Skemmtilegt efni (ferðasaga og mannfræðirannsókn) á gullfallegu máli, pælingar um lífið og tilveruna, siðmenninguna og manneskjuna í allri sinni nekt.

Ég er alltaf veik fyrir dönskum reyfurum og ætlaði að gleypa í mig Hefndargyðjuna eftir Söru Blædel. Sagan hefst með spennu og hörmulegum atburði en atburðarásin er síðan þvæld og þynnt út á 428 bls. Lýsingar á krufningum og leit að augljósum vísbendingum eru alltof langdregnar og persónurnar ekki neitt sérstaklega heillandi. Aðalpersónan Louise er ósköp venjuleg og ég gat ómögulega komið auga á að hún væri snilldarlögga. Útúrdúrar um Camillu vinkonu hennar í USA voru út úr kú og of mikið lagt í þá miðað við það litla sem hún uppgötvaði um málsatvik. Ég hef ekki lesið fyrri bækurnar tvær um Louise og ævintýri hennar svo e.t.v.þekki ég persónurnar ekki nógu vel. Þýðingin er ekkert sérstök heldur.  Ég varð fyrir vonbrigðum með þessa bók og bókarkápan er alveg glötuð.

Ekki druslaðist ég á neitt á bókmenntahátíð þótt skömm sé frá að segja. En ég er með Adam og Evelyn eftir Ingo Schulze undir leslampanum. Sagan gerist um 1990, nokkrum mánuðum áður en Berlínarmúrinn féll. Hún fjallar um austur og vestur, stöðnun og drauma, von og óvon, framtíð og fortíð, ást og hatur. Adam og Evelyn hætta saman eftir syndafall hans en halda samt í fyrirhugað sumarferðalag, þ.e. hann eltir hana og vini hennar um langan veg, yfir landamæri og inn í garð til vinafólks. Eftir japl og jaml og fuður og  löng samtöl sem eru krúttlega þreytandi og þrungin bældri reiði reyna þau Adam og Evelyn að nálgast hvort annað aftur en ljóst er að þau stefna nú hvort í sína áttina. Persónurnar eru ekki sérlega aðlaðandi fólk, mest nöldrarar og leiðindapúkar og fer Adam þar fremstur í flokki. Milli línanna má lesa um vald skriffinnskunnar og kommúnismans í austurhluta Þýskalands, það er njósnað um fólk, útvaldir fá að fara í nám, eignast íbúð, borða góðan mat eða ferðast og fólk er á flótta í leit að nýrri framtíð. Það er umtöluð bókmenntaleg tenging við Paradísarmissi og fall Berlínarmúrsins, þau skötuhjú hafa séð betra líf og þá er ekki aftur snúið.  Og það hriktir í öllum stoðum. Elísa Björg Þorsteinsdóttir þýðir þessa sögu úr þýsku náttúrulega bara snilldarlega eins og hennar er von og vísa. Hún hefur mikinn orðaforða og stíllinn er kjarnyrtur og fjölbreytilegur og það er því að þakka að ég er ekki löngu búin að henda þessari bók út í horn.

Bavíani eftir dönsku skáldkonuna Naja Marie Aidt inniheldur nokkrar eitraðar smásögur. Það sem þær eiga sameiginlegt er að lýsa grimmd og einmanaleika og því hversu lítið þarf til að hvunndagurinn breytist í martröð. Fyrsta sagan grípur mann strax, um litla fjölskyldu sem villist í sumarfríinu, og svo taka þær við hver af annarri, sögur af vondu fólki eða þegar líf venjulegs fólks tekur kollsteypu af því að í raun er það reist á sandi. Víða koma börn við sögu og það sker í hjartað að lesa um vanrækslu og ofbeldi. Titilsagan er átakanleg og sýnir vel hversu skjótt veður geta skipast í lofti. Mér finnst sögurnar magnaðar, spennan listilega byggð upp (t.d. sagan sem gerist í matvörubúðinni) og stíllinn hrár og raunsæislegur, persónurnar margbrotnar og grunnt á því góða í þeim þegar kreppir að. Í Bavíana er mannlegt eðli sýnt í köldu og nístandi ljósi, grimmdin afhjúpuð og engin miskunn. Það er stutt í dýrseðlið, apann í okkur mönnunum. Þýðing Ingunnar Ásdísardóttur er afbragðs góð.

„Það bar við á þessu vori (1851), að Hallgrímur Hallgrímsson, bóndi að Vík í Flateyjardal, ætlaði að draga skot úr byssu. Hljóp það óvænt af meðan hægri handleggur hans hvíldi á byssuopinu og hljóp skotið gegnum handlegginn. Var hjeraðslæknir Eggert Johnsen á Akureyri þegar sóttur og sneið hann af honum handlegginn nokkru fyrir ofan olnboga. Eftir það hann hafði þannig heppilega lokið þessu verki kauplaust og jafnframt tekið eftir hinum bágu heimilishögum þessa fjölskyldumanns, sýndi hann ótilkvaddur það veglyndi, er hann var kominn heim, að gangast fyrir gjafasöfnun handa hinum limlesta sjúklingi meðal kunningja sinna og mannvina á Akureyri, svo að hann vonum fyr sendi 100 rd. honum til hjálpar í fátækt hans og atvinnutjóni. … – Eftir þetta smíðaði Hallgrímur margt með einni hendi, svo að snild var að.“ (Annáll nítjándu aldar, II. bindi 1831-1856: 318-19, safnað hefur Pjetur Guðmundsson, prestur í Grímsey)

Pétur Guðmundsson (1832-1902) var prestur í Grímsey og safnaði efni í Annál 19. aldar sem ég er algerlega heilluð af þessa dagana. Hann hlaut styrk til náms og innritaðist í latínuskólann í Reykjavík þegar hann rúmlega þrítugur. En þegar vantaði prest í Grímsey (enginn sótti um og sá sem var skipaður neitaði að gegna starfinu) var Pétri boðið starfið og undanþeginn lærdómsprófum og átti að fá meðalbrauð að sex árum liðnum. Tvisvar sótti hann um annað brauð en var synjað í bæði skiptin „og mun sjera Pjetri heitnum hafa fundist hið konunglega loforð frá 1868 ekki sem haldbezt“ (I:IX). Þjónaði hann Grímseyingum af dugnaði og sóma til 1895. Oft var þar mikill vöruskortur í eyjunni, húsakostur lélegur og samgöngur stopular og erfiðar. Kona Péturs var Sólveig Björnsdóttir, „reyndist hún manni sínum hin umhyggjusamasta og mjög samhent og þolgóð í löngu erfiði og einmanalegu starfi á afskektri ey úti í reginhafi“ (I:IX).

Hverju ári er skipt upp í kafla: Árferði, Embættismenn dóu, Prestar dóu, Konur embættismanna dóu, Ennfremur dóu, Slysfarir og skaðar, Útskrifaðir úr skóla, Skipan embætta, Prestaköll voru veitt, Aðstoðarprestar vígðir, Prófastar skipaðir, Nafnbætur og heiðursveitingar, Ýms tíðindi. Sex til átta nemendur útskrifast á ári og gerast þá prestar eða sýslumenn. Þeir ríku fá bestu sýslurnar og brauðin, hinir hokra í t.d. Grímsey eða Kaldaðarnesi, við illan kost. Konur áttu ellefu eða átján börn og ekki óalgengt að embættismenn og prestar væru tví- eða þrígiftir. Tugir manna farast í slysum á hverju ári, langflestir drukkna, farast í sjóróðri eða í ísilögðum ám eða verða úti á milli bæja.

„Ýms tíðindi (1815)

Þess er áður getið (…) að Þorkell stiptprófastur á Hólum var bersnauður orðinn. Hafði hann þá oftast lifað mjög einmana og í einhýsi í nýju timburstofunni á Hólum í mörg ár við mesta munaðarleysi og stundum skarpan kost. Oftar en sjaldnar er sagt það hafi borið við, að hann hafi eigi annað til meðdegisverðar en eldhúsreyktan hákarl, er hann keypti blautan, og það af svo skornum skammti, að fimm lóð sagðist hann ætla sjer til miðdegisverðar, og sagði sællífi ef hann hefði brauðbita með. Eftirlaun fengust engin nje bót á tekjumissi, þótt beðið væri. Var þá í tilgátum og eigi annað sjáanlegt en þessi góði öldungur mundi veslast upp af harðrjetti og annari vesöld. Þótti nú æfi hans mjög breytt orðin og umhugsunarverð. Hörmuðu það margir, einkum af kennilýðnum, er alljafnt elskaði hann og virti og hryllti við þessu dæmi. Var í ráðagjörð, að þeir fáu, er skást voru megnandi af prestum, legðu saman í einhvern lítinn forða handa honum, en það lenti við ráðagjörðina eina saman. 4. júlí sendi Stefán amtmaður skarpa ákæru til biskups um vanrækslu stiptprófasts í embættisverkum hans, einkum ungmennafræðslu. Bauð biskup Jóni Konráðssyni prófasti á Mælifelli að rannsaka það mál. Reyndust þá ungmenni betur uppfrædd en búizt var við, en til húsvitjana og annara ferða um sóknina sýndist hann, þá 78 ára gamall, eigi fær, með því hann átti enga hestnefnu, engin reiðtýgi og eigi nauðsynlegan klæðnað til að skýla kroppnum með.“ (208-9)