Grúsk dagsins

Cavling svalt sig í hel

download (17)„DANSKI ástarsöguhöfundurinn Ib Henrik Cavling svalt sig í hel, að því er dönsk blöð segja, en Cavling er nýlátinn á Ítalíu, sextugur að aldri. Rétt fyrir andlátið kom út sextugasta bók hans.

Maður gekk undir manns hönd til að fá Cavling til að neyta matar, en síðustu tvo mánuði ævi sinnar lét hann ekki matarbita inn fyrir varir sínar. Vinir Cavlings komu til Genúa frá Danmörku til að dekstra hann en allt kom fyrir ekki. Cavling léttist um fimmtán kíló á mjög skömmum tíma, og fór heilsufari hans hrakandi dag frá degi unz hjartað gafst upp.

Margir hafa furðað sig á því hversu afkastamikill Cavling var, því að hann þótti drykkfelldur. Síðustu árin hafði hann þó farið vægar í sakirnar en áður og fékk sér aðeins duglega neðan í því þegar hann hafði skilað af sér handriti að nýrri bók.

Cavling var vellauðugur, enda voru margar bækur hans metsölubækur. Hann vakti athygli hvar sem hann fór fyrir glæsibrag og óaðfinnanlegan klæðaburð. Hann ók í Rolls Royce, sveiflaði í kringum sig silfurslegnum göngustaf, og hélt sig ríkmannlega í hvívetna og var annálaður fyrir örlæti.

Fyrsta skáldsaga hans kom út árið 1952. Það var „Erfinginn“, og sú saga gerðist eins og aðrar sögur höfundar í umhverfi, þar sem allir eru ríkir og fallegir. Þrátt fyrir það eru vegir ástarinnar framan af þyrnum stráðir, en að lokum fellur allt í ljúfa löð.“

Mbl, 7. nóv. 1978

Illa skiljandi

Screen Shot 2019-05-01 at 09.36.13

Slegið á þráðinn til Flosa Ólafssonar í Nýja Tímanum, 20. maí 1984:

„Hitt er annað mál að mönnum gengur misvel að skilja þennan kveðskap. Hún Oddný Guðmundsdóttir sem stundum skrifaði í gamla Tímann hneykslaðist t.d. mikið á því að verið væri að birta eftir mig þetta djöfuls leirhnoð. Þá orti ég þessa vísu:

Oddný þú ert orðin full

illa skiljandi.

Alltaf þegar ég yrki bull

er það viljandi.

Ókei, bæ!

56480279_562870900868973_8695394885433294848_n

„Ég er vön að byrja móðurmálskennslu á því að venja börnin af að japla endalaust ókey og kveðja með by-by. (Hvortveggja stafsett eftir framburði ókei og bæbæ). Ég segi þeim að þetta sé sóðalegur munnsöfnuður. Sýni þeim svo á töflunni, hvernig sú fagra kveðja „Guð blessi þig“ er smám saman orðin að stuttu, hvellu bofsi á slangurmáli stórþjóðar, sem alltaf hefur skort þá alþýðumenningu, sem á Íslandi lifði af öll hallæri. Guð blessi þig varð á ensku God bless you og að lokum by by. „Þróunin“ bendir til, að nýja bókmálið okkar verði mjög blandað hljóðritaðri ensku – sem enginn enskumælandi maður skilur á prenti“ (55).

Oddný Guðmundsdóttir. Orðaleppar og aðrar ljótar syrpur , 1976

Framför í mannúð

„Æ, mamma, heldurðu, að vel kveðin vísa geti læknað taugaveiklun á háu stigi?“

„Ætli þær hafi ekki einhvern tímann gert það, vísurnar. Að minnsta kosti eyðileggja þær engin líffæri, eins og þessar töflur, sem fólk er að rífa í sig gegn sálarangist. Ef einhver framför hefur orðið í mannúð, er það ekki árangur af efnafræðivísindum.“

 

Oddný Guðmundsdóttir, Síðasta baðstofan (1979:180)

Reynsla kynslóðanna

Benjamin

Í heimsstyrjöldinni upphófst fyrir sjónum okkar rás atburða sem ekkert lát hefur orðið á. Fór nokkuð á milli mála að menn sneru þöglir heim frá vígvellinum, ekki ríkari heldur fátækari að reynslu sem deila mátti með öðrum? Það sem helltist yfir okkur í stríðsbókaflóðinu tíu árum seinna var allt annað en reynsla sem munnur mælir við munn. Og það var ekkert skrýtið. Því aldrei hafa lærdómar reynslunnar verið hraktir jafnkirfilega og þegar reynslu af hefðbundinni hernaðartækni  var svarað með skotgrafarhernaði, efnahgslegri reynslu með verðbólgu, líkamlegri reynslu með vélvæddum hernaði, siðferðilegri reynslu með valdi ráðamanna. Kynslóð sem fór ennþá í skólann í sporvagni dregnum af hestum stóð nú undir berum himni á landi þar sem allt hafði breyst nema skýin, og undir þeim – á orkusviði eyðingarstrauma og sprenginga – agnarsmár, brothættur mannlíkaminn.

Walter Benjamin, 1892-1940, var þýskur heimspekingur og bókmenntagagnrýnandi. Hann flúði undan nasistum í seinna stríði og tók loks sitt eigið líf frekar en lenda í klóm þeirra. Leikritaskáldið Bertholt Brecht (1898-1956) orti þegar hann frétti lát Benjamins (einhver þýddi á ensku):

(for Walter Benjamin)

I am told that you raised your hand against yourself
Anticipating the butcher.
After eight years of exile, observing the rise of the enemy
Then at last, brought up against an impassable frontier
You passed, they say, a passable one.

Empires collapse. Gang leaders
are strutting about like statesmen. The peoples
Can no longer be seen under all those armaments.

So the future lies in darkness and the forces of right
Are weak. All this was plain to you
When you destroyed a torturable body.