Mörg eru ljónsins eyru eftir Þórunni Erlu- og Valdimarsdóttur gerist í nútímanum og vísar til atburða sem segir frá í Laxdælu sællar minningar. Hún fjallar aðallega um ástarþríhyrninginn Guðrúnu – Kjartan – Bolla þótt lögreglumaðurinn og ljónslöppin Leó sé að þvælast um á síðunum og leysa morðmál. Það er aðallega tvennt sem gerir þessa bók góða, það er í fyrsta lagi stíllinn eða tungutakið, sem er blæbrigðaríkt, frjótt, kliðmjúkt, stuðlað og myndrænt, og svo (kvenlegt) sálfræðilegt innsæi í huga og tilfinningar persónanna. Svo er hún líka lúmskt fyndin.
„Leó leiðist skýrslugerðin í vinnunni. Verður að létta sér upp, kaffið er hætt að virka. Þetta fína slagorð yfir hrunið Helvítis fokking fokk vekur forvitni um rót og merkingu orðsins í íslensku. Hann rámar i setningu úr þjóðvísu og er því viss um að þetta fucking fuck á innlenda rót… man eftir að hafa heyrt fokkum, við brokkum með stokkum. Láta það fokka, hvað þýðir það? Hlýtur að vera af sömu rót og fuck Engilsaxanna. Hann grípur íslenska orðabók úr hillunni, ÁB 1963: fokka, -aði = 1. gaufa, dunda. 2. láta e-ð fokka, sleppa, láta fara. Vissi það. Fukk er typpi í norrænum mállýskum en hér varð kynlíf losun, dund og gauf! Of kalt til að gera nokkuð utan húss og allir heyra innan dyra. Við fórum að fokka svona aumingjalega (237)“.

Ljósa eftir Kristínu Steinsdóttur er áhrifamikil saga. Eftirminnilegar persónur, skemmtilegar samfélagslýsingar, hrífandi saga, flottur frásagnarháttur sem lýsir vel andlegum þrengingum aðalpersónunnar, þöggun og bælingu, höfnun, úrræðaleysi aðstandenda og niðurlægingu sjúklingsins, fáfræði fólks og fordómum. Vel stílað og pælt, minnir stundum á Vigdísi Gríms, þekkt hugmynd um fugl sem tákn fyrir geðveikina stendur fyrir sínu. Hver verður ekki geðveikur af að búa í afskekktri sveit á nítjándu öld, í dimmum og lekum torfkofa, sligaður af vinnu og barneignum og bugaður af brostnum vonum og skilningsleysi?!

Ljósa er hreppstjóradóttir, hefur gengið í kvennaskóla, hefur tónlistarhæfileika og er eftirsótt saumakona. Sem barn er hún næm og draumlynd og veruleikinn kemur stundum harkalega við hana. Hún verður ung fyrir hjartasorg, giftist ágætum en andlausum bónda og þau hlaða niður börnum. Ekkert í umhverfi hennar ýtir undir gleði, sköpunarkraft eða frelsi og trú hennar á huldufólk er bábilja sem enginn tekur mark á. Nóg hefur fólkið að gera í sveitinni, ekki síst konurnar sem ganga bæði til úti- og inniverka, kasóléttar í þokkabót. Sagan endurspeglar vel hlutskipti og stöðu kvenna á þessum tíma, endalaust stag og nudd og jag, börn og fjósverk, eldamennska og skylduverk. Ljósa hefur samt nokkra sérstöðu, hún er sæmilega efnum búin og hefur fengið ýmis tækifæri í lífinu. Það sama er ekki hægt að segja um t.d. Möggu vinnukonu sem á ekki sjö dagana sæla. Geðveiki Ljósu lúrir undir og brýst fram þegar álagið verður of mikið, annað hvort liggur hún í kör eða þeytist út um allar sveitir og ruglar tóma þvælu. Á endanum er ekkert eftir nema algjör neyðarúrræði. Mér skilst að sagan sé byggði á sönnum atburðum. Ég átti von á að þessi bók yrði tilnefnd til bókmenntaverðlaunanna. Er það ávallt hlutskipti (kven)barnabókahöfunda að vera skör lægra en aðrir rithöfundar?

Þá hefur dómnefndin tilnefnt fimm öndvegisþýðendur til verðlauna. Í nefndinni voru auk mín Kristján Árnason, sem þýddi Ummyndanir eftir Óvíd og fékk verðlaunin í fyrra, og Ragnheiður Margrét Guðmundsdóttir. Það fór vel á með nefndarmönnum, fundir voru tíðir og skemmtilegir.

Atli Magnússon
tilnefndur fyrir Silas Marner eftir George Eliot (Mary Ann Evans)
Erlingur E. Halldórsson
Tilnefndur fyrir Guðdómlega gleðileikinn eftir Dante Alighieri
Njörður P. Njarðvík
tilnefndur fyrir Vetrarbraut eftir Kjell Espmark
Óskar Árni Óskarsson
Tilnefndur fyrir Kaffihús tregans eftir Carson McCullers
Þórarinn Eldjárn
Tilnefndur fyrir Lé konung eftir William Shakespeare

Vegna fjölda áskorana verða ritdómar mínir settir inn jafnóðum og þeir birtast í Mbl. Sjá Ritdómar 2010 hér til hægri.

lítið eitt innar í glaumnum

blaktir

ein flauelshvít svefnbæn:

óli krossbrá kemur og hellir blýi í

augun á mér hann er flinkur og stundvís

hann á litla regnhlíf og starir á mig

nakta – ég held það sé varasamt að

játast honum en mig langar

að

lifa hættulega

(Sigurbjörg Þrastardóttir 2010, bls. 40)

Guðbergur Bergsson ætti að vera með innslag í hverri Kilju. Eða vera bara með sinn eigin sjónvarpsþátt.

Ég mætti í Eymundsson til að fá bókina mína Hreinsun áritaða hjá Oksanen. En Sofi var orðin svo lúin þegar ég kom korter í sex að hún var búin að draga sig í hlé niðri í kjallara. Afgreiðslustúlkan fór með bókina niður og Sofi klóraði nafnið sitt fyrir mig en ég fékk ss ekki að sjá þessa skrautlegu konu. Í bókinni er grimmdarverkum eftirstríðsáranna í Eistlandi lýst af hlutlægni og kuldalegri fjarlægð sem nístir inn í merg og bein. Rússar vaða um allt með ofbeldi, njósnum og yfirgangi og niðurlæging undirokaðrar þjððar er átakanleg. Grimmd elur af sér meiri grimmd, ást og fjölskyldubönd troðast í svaðið. Skýrslur í lok bókar sem sýna hver njósnar um hvern varpa öðru ljósi á persónurnar en það hefði kannski bara mátt sleppa þeim og halda óvissunni. Þýðingin (úr finnsku) er ágæt en ekki hnökralaus.

Við Óttar fórum að sjá Íslandsklukkuna í gærkveldi. Sýningin er óralöng en ekki leiddist okkur eða allavega ekki mér. Sýningin var frábærlega útfærð að hætti Benedikts Erlingssonar; lýsing, búningar,  sviðsmynd og tónlist var allt frábært. Persónur sögunnar öðlust líf og lit á sviðinu. Sjálfur lék Benedikt Arneus af innlifun og sjarma með frábærri framsögn að vanda. Lilja Nótt var flott Snæfríður, tíguleg, stolt og þroskaðist vel. Brynhildur Guðjónsdóttir var frábær í gervi Jóns Grindvíkings og Guðrún Gísla lék frábærlega og var í frábærum búningi. Magnús í Bræðratungu, uppáhaldspersónan mín, var grátbroslegur og dramatískur í meðförum Björns Thors og senurnar milli þeirra hjóna magnaðar. Ekki þarf að taka fram að Ingvar Sigurðsson var frábær eins og alltaf. Og reblikkurnar og tilsvörin eru náttúrulega ódauðleg, eílíf gullkorn og íronísk speki sem maður kann utan að og gladdist í sínu gamla hjarta við að heyra.

Morgnar í Jenín segir frá fjórum kynslóðum Palestínumanna. Eftir seinni heimstyrjöldina var Ísraelsmönnum úthlutað landssvæði þar til eignar og ábúðar en svo virðist sem enginn hafi tekið með í reikninginn að þar var þjóð á fleti fyrir og engu skeytt um örlög hennar. Í landinu höfðu Palestínumenn búið öldum saman með geitur sínar og arabíska gæðinga, ræktað ólífur og appelsínur og unað glaðir við sitt. Yfirgangur Ísraelsmanna er hrikalegur, rán, morð og nauðganir eru daglegt brauð, og skv. bókinni var mörgum ofbeldisverkum þeirra  leynt fyrir umheiminum og vitnað er í skýrslur og blaðagreinar því til sönnunar. Palestínumenn voru hraktir frá heimilum sínum og Ísraelsmenn lögðu þau  hreinlega undir sig, ferðafrelsi þeirra var heft, þeir voru skotnir eða þeim misþyrmt og sér ekki fyrir endann á því eins og alþjóð veit. Börn í Palestínu þekkja ekki annað en að búa í flóttamannabúðum og eiga von á ofbeldi á hverjum degi. Þetta er verðugt efni að fjalla um í skáldsögu, bæði dramatískt og pólitískt, en sagan verður því miður ansi langdregin, víða er þýðingin klaufaleg, litríkt myndmálið sem tengist arabískum siðum og málvenjum verður einhvern veginn tilgerðarlegt. Bókin vekur vissulega til umhugsunar,  bæði um þau alltof mörgu stríð sem háð eru í heiminum þar sem gengdarlaust ofbeldi, fjölda- og þjóðarmorð viðgangast og um þann hrikalega vanda sem skapast af straumi flóttafólks sem hrekst af landi sínu vegna stríðsátaka og á hvergi höfði sínu að halla.