Dickens, 1812-1870

„…Ég hef reynt að lýsa þvi sem kom fyrir mig og mömmu á eynni. Ég hef ekki reynt að fegra neitt. Allir segja það sama og Dickens. Þeir hafa dálæti á sögupersónum hans. En eitthvað hefur breyst innra með mér. Eftir því sem ég hef elst hef ég fjarlægst sögupersónur hans. Þær eru of háværar, þær eru ýktar. En séu grímurnar teknar af þeim má sjá skilning hjá skapara þeirra á mannssálinni og öllum þrautum hennar og fordild. Þegar ég sagði föður mínum frá dauða mömmu féll hann saman og grét. Það var þá sem ég áttaði mig á því að fegrun getur átt rétt á sér. En hún á heima í lífinu – ekki bókmenntunum“ (233).

Herra Pip er frábær bók. Á afskekktri suðurhafseyju geisar stríð en hin 13 ára Matilda kynnist Glæstum vonum eftir Dickens hjá hinum undarlega Hr. Watts, eina hvíta manninum á eyjunni. Hermenn og skæruliðar halda eyjarskeggjum í helgreipum, eina flóttaleiðin er á náðir skáldskaparins en hann getur verið skeinuhættur. Sagan er um kærleika, grimmd og hinn undarlega eiginleika eða náðargáfu mannskepnunnar að geta raðað saman lífi sínu úr rjúkandi rústum.

Ég var að lesa Dægurvísu (1965) og Í sama klefa (1981) eftir Jakobínu Sigurðardóttur, greip Snöruna (1968) í leiðinni. Dægurvísa var tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs á sínum tíma. Hún eldist ekki sérlega vel, er doldið unglingaleg í byggingu en vel stíluð, persónurnar eru einfaldar og söguþráðurinn frekar óspennandi. Hugmyndin gengur út á að fylgjast með íbúum húss í einn sólarhring, hvunndegi þeirra og örlögum, ástum, sorg og vonbrigðum. Jakobína gerði margvíslega tilraunir með sögumann og sjónarhorn, í Snörunni (sem er mjög sósíalísk bók) er verið að ávarpa annan mann og í Í sama klefa segir alþýðukona annarri konu frá lífshlaupi sínu, frásögn hennar er slitrótt og tilþrifalítil en þegar hún raðast saman finnur maður til samúðar og samstöðu með lítilmagnanum.  Verk Jakobínu eru ýmist flokkuð sem módernismi eða undir félagslegt raunsæi. Jakobína fæddist á Hornströndum frostaveturinn mikla. Hún bjó rausnarbúi í Mývatnssveit til dauðadags 1994 og hóf að skrifa skáldsögur eftir að hafa komið upp fjórum börnum. Það var (er?) hlutskipti margra skáldkvenna. Það er engin mynd til af henni á netinu og hún er ekki á bókmenntavefnum undir joð.

Japönsk fjöldaframleiðsla

Ég lauk við Skaparann í dag, á alþjóðlegum baráttudegi kvenna. Ég hef alltaf verið mjög hrifin af verkum Guðrúnar Evu Mínervudóttur, Albúm fannst mér frábær bók og einnig Fyrirlestur um hamingjuna. Í þeim er einhver þægileg hippastemning sem ég fíla vel, liðinn / glataður tími, venjulegt fólk sem hefur sína sérviskur og fortíðarþrá. Í Skaparanum segir frá Sveini sem smíðar kynlífsdúkkur og Lóu, einstæðri móður á barmi taugaáfalls, eldri dóttir hennar þjáist að anorexíu og sjálf er Lóa á góðri leið með að missa stjórn á drykkjunni. Sjónarhorninu er skipt á milli þeirra Sveins og Lóu og sömu atburðum lýst út frá upplifun hvors þeirra. Um leið er tekist á um heimspekilegar og siðferðilegar spurningar, um líkama og sál, sköp-un og sílikon, kynlífsiðnað, firringu og einmanaleika. Hér er hvorki klám eða predikanir, bara einmana manneskjur sem þurfa á ást og umhyggju að halda og kynnast af tilviljun. En margs konar misskilningur,  komplexar og flækjur koma upp enda er lífið flókið og fullt af veseni. Þó leynist von í allri þjáningunni og ruglinu. Flott bók og vel skrifuð. Mér og minni fjölskyldu kom verulega á óvart að sjá vísu eftir pabba í bókinni, orta um Kópavogsskáldið góða  Hjört Pálsson fyrir margt löngu:

Hann sem aldrei átti föt / né krónu fyrir kaffi / er nú kominn út á göt- / u á Béemmvaffi.