Pétur Guðmundsson (1832-1902) var prestur í Grímsey og safnaði efni í Annál 19. aldar sem ég er algerlega heilluð af þessa dagana. Hann hlaut styrk til náms og innritaðist í latínuskólann í Reykjavík þegar hann rúmlega þrítugur. En þegar vantaði prest í Grímsey (enginn sótti um og sá sem var skipaður neitaði að gegna starfinu) var Pétri boðið starfið og undanþeginn lærdómsprófum og átti að fá meðalbrauð að sex árum liðnum. Tvisvar sótti hann um annað brauð en var synjað í bæði skiptin „og mun sjera Pjetri heitnum hafa fundist hið konunglega loforð frá 1868 ekki sem haldbezt“ (I:IX). Þjónaði hann Grímseyingum af dugnaði og sóma til 1895. Oft var þar mikill vöruskortur í eyjunni, húsakostur lélegur og samgöngur stopular og erfiðar. Kona Péturs var Sólveig Björnsdóttir, „reyndist hún manni sínum hin umhyggjusamasta og mjög samhent og þolgóð í löngu erfiði og einmanalegu starfi á afskektri ey úti í reginhafi“ (I:IX).

Hverju ári er skipt upp í kafla: Árferði, Embættismenn dóu, Prestar dóu, Konur embættismanna dóu, Ennfremur dóu, Slysfarir og skaðar, Útskrifaðir úr skóla, Skipan embætta, Prestaköll voru veitt, Aðstoðarprestar vígðir, Prófastar skipaðir, Nafnbætur og heiðursveitingar, Ýms tíðindi. Sex til átta nemendur útskrifast á ári og gerast þá prestar eða sýslumenn. Þeir ríku fá bestu sýslurnar og brauðin, hinir hokra í t.d. Grímsey eða Kaldaðarnesi, við illan kost. Konur áttu ellefu eða átján börn og ekki óalgengt að embættismenn og prestar væru tví- eða þrígiftir. Tugir manna farast í slysum á hverju ári, langflestir drukkna, farast í sjóróðri eða í ísilögðum ám eða verða úti á milli bæja.

„Ýms tíðindi (1815)

Þess er áður getið (…) að Þorkell stiptprófastur á Hólum var bersnauður orðinn. Hafði hann þá oftast lifað mjög einmana og í einhýsi í nýju timburstofunni á Hólum í mörg ár við mesta munaðarleysi og stundum skarpan kost. Oftar en sjaldnar er sagt það hafi borið við, að hann hafi eigi annað til meðdegisverðar en eldhúsreyktan hákarl, er hann keypti blautan, og það af svo skornum skammti, að fimm lóð sagðist hann ætla sjer til miðdegisverðar, og sagði sællífi ef hann hefði brauðbita með. Eftirlaun fengust engin nje bót á tekjumissi, þótt beðið væri. Var þá í tilgátum og eigi annað sjáanlegt en þessi góði öldungur mundi veslast upp af harðrjetti og annari vesöld. Þótti nú æfi hans mjög breytt orðin og umhugsunarverð. Hörmuðu það margir, einkum af kennilýðnum, er alljafnt elskaði hann og virti og hryllti við þessu dæmi. Var í ráðagjörð, að þeir fáu, er skást voru megnandi af prestum, legðu saman í einhvern lítinn forða handa honum, en það lenti við ráðagjörðina eina saman. 4. júlí sendi Stefán amtmaður skarpa ákæru til biskups um vanrækslu stiptprófasts í embættisverkum hans, einkum ungmennafræðslu. Bauð biskup Jóni Konráðssyni prófasti á Mælifelli að rannsaka það mál. Reyndust þá ungmenni betur uppfrædd en búizt var við, en til húsvitjana og annara ferða um sóknina sýndist hann, þá 78 ára gamall, eigi fær, með því hann átti enga hestnefnu, engin reiðtýgi og eigi nauðsynlegan klæðnað til að skýla kroppnum með.“ (208-9)

„Embættismenn dóu.

18. júlí (1803). Magnús Ketilsson, prests í Húsavík, Jónssonar, og konu hans, Guðrúnar Magnúsdóttur, Einarssonar, systur Skúla landfógeta. (…) Magnús var höfðinglegur álitum, með hærri meðalmönnum, gildur að því skapi, limaður vel, herðabreiður og miðmjór, ennið hátt og mikið, augun í meðallagi stór, heldur ljósleit, skarpeygur og svipmikill, jarpur á hár, hraustmenni að burðum og að öllu fyrirmannlegur. Hann var fæddur 29. janúar 1792, útskrifaðist 1749, var tvö ár skrifari hjá Sveini lögmanni Sölvasyni, sigldi til háskólans 1751, fjekk Dalasýslu 1754, þjónaði henni alla æfi og bjó í Búðardal. Kvæntist fyrst Ragnhildi, dóttur Eggerts Bjarnasonar á Skarði 1765, og misti hana 1783. (Áttu 8 börn). Magnús kvæntist annað sinn 1795 Elínu Brynjólfsdóttur. Hann var vitur maður og vel lærður í flestum vísindagreinum, enda kenndi hann mörgum piltum undir skóla. Sjer í lagi var hann orðlagður fyrir framkvæmdir, en harðdrægur þókti hann í tekjum og var eigi að því skapi vinsæll, sem hann var auðugur og mikilmenni í hvívetna. Hann ritaði margt um búnað, viðburði, ættir og annað, og átti eigi all-lítið bókasafn.“ (46-7)

Þessa dagana er ég að lesa Married to Genius eftir Jeffrey Meyers (2005). Spennandi titill sem ég rakst á á bókasafninu. Ég er búin að lesa um hjónabönd Tolstoy, Shaw, Conrad, Joyce og Woolf. Kvenrithöfundar eru 20% viðfangsefna bókarinnar og er sýn á eiginkonur karlskálda frekar einhæf. Þær bera ekkert skynbragð á bókmenntir og listir, eru vergjarnar eða kynkaldar, nískar, gráðugar og skilningslausar. Sofia Tolstoy var móðursjúk og snobbuð og gerði manni sínum lífið leitt þegar hún vildi að hann sinnti börnum þeirra 13, Bernard Shaw giftist vellríkri, kynkaldri konu og lifði munklífi í 45 ára hjónabandi, hún var tryllt af afbrýðisemi og athyglissýki en hann sjálfur kvenhræddur furðufugl, Nora Joyce var gróf alþýðustelpa sen bar ekkert skynbragð á snilli manns síns, nennti aldrei að lesa bækurnar hans þótt hún fílaði klámfengin sendibréf hans og Virgina Woolf var misnotuð í æsku, hneigðist til kvenna og hryllti við kynlífi með manni sínum, Leonard, sem annaðist hana þolinmóður í endalausum þunglyndisköstum. Joseph Conrad átti hins vegar ágæta konu (mömmutýpu) sem hugsaði vel um hann og vini hans, ól upp börnin og sá um heimilishaldið þegjandi og hljóðalaust. Ég á eftir að lesa um hjónabönd Mansfield, Lawrence, Hemingway og Fitzgerald. Þetta er eins og Séð og heyrt frá 20. öld, safaríkt og slúðurkennt, stuðst er við ýmsar heimildir og birt brot úr bréfum og dagbókum. Stundum er farið á flug og sjálfsævisöguleg atvik tengd við frægar persónur úr verkum viðkomandi. Höfundurinn segir í inngangi að ýmist hafi hjónabandið verið snillingunum skjól og staðfesta (þegar eiginkonurnar voru hógværar og heimilislegar) eða sífelld ögrun og áskorun (þegar þær voru skapandi og sjálfhverfar). Þetta er heldur einföld niðurstaða og ekki laust við að hún sé lituð af gömlum klisjum.

Ég skráði mig á spennandi námskeið um verk rithöfundarins Michels Houellebecqs sem átti að hefjast 18. maí. Það var blásið af vegna ónógrar þátttöku. Nú er komu hans á Listahátíð aflýst vegna eldgossins í Grímsvötnum. Við eigum greinilega ekki að mætast í myrkrinu.

Maður í myrkri eftir Paul Auster var á náttborðinu síðustu daga. Ekki var gagnrýnandi NY Times hrifinn. En ég er stórhrifin að því undanskildu að þýðingin er því miður óttalegt klambur en við því getur Paul Auster lítið gert. Alltof víða eru illa þýddir frasar,  mikið af lausum greini (hin, hinn) og þýðingabragur (af ensku) á setningum.  Af því að ég var enn í stuði eftir að hafa setið í hinni frábæru þýðingarnefnd 2010 hripaði ég hjá mér nokkur dæmi um það sem betur mætti fara og birti hér örfá þeirra:

„Í morgunsár næsta dags vaknar hann… (12). Þegar hann kastar skilnaðarkveðju á Brick… (18). Ég tek mér stundarhlé til að skipta um stöðu í rúminu… (29). …sem ýtir á undan sér innkaupakerru fylltri eigum sínum… (30). …sundursprengt átakasvæði hrannað rústum og líkömum andvana borgara… (32). Ég er að hlusta vinur. Ég er ekkert nema eyrað (37). Áður en hún hleypir sjálfri sér út… (45).“

Svo má spyrja, hvernig pissar maður í gat á flösku? (sbr. bls. 50).

Um páskana las ég Nemesis eftir Jo Nesbö. Hörkuspennandi reyfari um (eins klisjulega og það hljómar) drykkfellda, kaldhæðna og kvensama löggu með sálarflækjur en skýra rökhugsun, endalausa þolinmæði og öfluga rannsóknarhæfileika. Minnir stundum á samlanda hans Morgan Kane, lögregluforingja sem einnig var veikur fyrir víni og villtum meyjum og leysti sakamál á sinn hátt. Atburðarásin er hröð, persónurnar áhugaverðar, t.d. Beate Lönn sem er límheili og áþekk Lisbeth Salander um margt, hinn hégómagjarni Iversen, spillta löggan Tom Waaler o.m.fl. Þessi reyfari er tæpar 500 síður og kom út á frummálinu 2002! Nesbö er heitur krimmahöfundur, vonandi þarf ekki lengur að bíða árum saman eftir þýðingum á bókum hans.