Ég var að ljúka við grein um Svein Pálsson (1762-1840), lækni og náttúrufræðing í Vík sem byggð á fyrirlestri mínum á degi umhverfisins 2012 (frétt og mynd hér). Þar sem ég var að blaða í Blöndu, 5. bindi (úr bókasafni afa og ömmu), rakst ég á frásögn af Sveini og Páli prófasti í Hörgsdal. Séra Páll var á leið í afmælisfagnað Magnúsar sýslumanns á Höfðabrekku þegar hestur hans hrasaði í myrkri og hríðarbyl með þeim afleiðingum að vinstri fótur prófasts mölbrotnaði um hné. .“…var þá þegar sent til Sveins læknis Pálssonar í Vík, og kom sendimaður þangað í vökulok. Var það lán Páls prófasts í óláni, að slys þetta vildi til svo nærri lækni, því að þá var strjált um lækna hér á landi, og ekki nema einn læknir alt frá Reykjavík og í Austfjörðu; hittist svo á að þessi eini læknir var aðeins röskar tvær bæjarleiðir frá Höfðabrekku. Lá Páll prófastur síðan þar, hjá Magnúsi sýslumanni alt fram í miðjan maí í meiðslum þessum undir aðgerðum Sveins læknis. Þá var Sveinn freklega sjötugur og leið mjög örðug á vetrardag og opt snjóþungi milli Víkur og Höfðabrekku, en 35 sinnum vitjaði hann prófasts í legunni, ósjaldan fótgangandi í byljum og ófærð, var oft hjá prófasti dægrum saman“ (308-309). Í Blöndu er svo vitnað í dagbók Sveins frá 10. jan.-15.maí þar sem læknisvitjanirnar 35 eru tíundaðar. Fótbrot Páls var svo slæmt að Sveinn taldi „að ekki yrði hann græddur öðruvísi en að örkumlamanni, og yrði annað hvort að taka fótinn af um hnéð eða hann fengi liðamótalausan fótinn um hnjáliðinn, ef freistað væri að halda honum og græða svo. Kaus prófastur að halda fætinum, og hafði hann staurfót upp þaðan og varð að ganga við hækjur æ síðan til dauðadags. Þoldi hann furðanlega ferðalög og sat undravel hesta, þótt fjörugir væru, en fylgdarmannslaus fór hann aldrei neitt eptir þetta“ (312).
Bókmenntir
En kongelig affære
En kongelig affære / Royal Affaire kallast á íslensku Kóngaglenna sem er frekar furðuleg þýðing. Sagan gerist á seinni hluta 18. aldar og segir frá völdum, áhrifum og endalokum dr. Johanns Struensee en hann giljar Caroline drottningu og er besti vinur, einkalæknir og ráðgjafi geðveika kóngsins, Kristjáns sjöunda. Ríkisráðið unir ekki áformum Struensee um innleiðingu upplýsingarstefnunnar, skerðingu á völdum kirkjunnar, afnám bændaánauðar, ritskoðunar og pyntinga til sagna. Struensee vinnur ötullega að góðum áformum og umbótum fyrir almenning en vopnin snúast í höndunum á honum, ritfrelsið er notað til að útbreiða slúður og skrípó af spilltu hirðlífinu og alþýðan sem hann er að berjast fyrir hatar hann. Í myndinni er mikið drama, valdabrölt, ást í meinum og dapurleg örlög. Leikararnir eru allir frábærir og myndatakan flott og smekklega farið með efnið. Í myndinni er sem betur fer hvorki klæmst á sambandi Struensee og Caroline né farið út í hrikaleg smáatriði í grimmdarlegu lífláti hans. Skáldsagan Líflæknirinn (2003) eftir Per Olov Enquist fjallar ítarlega um þetta sama efni, mögnuð bók þar sem átökin eru aðallega milli nýrra hugmynda um jafnrétti, frelsi og bræðralag og hinnar gömlu heimsmyndar þar sem aðallinn nýtur allra forréttinda sem hugsast geta.
Mads Mikkelsen leikur Struensee
50 Shades
Það er allt á suðupunkti í 50 Shades of Grey (þýðingin 50 gráir skuggar er ekki að gera sig). Herra Grey (27) hefur læst klónum í Anastasiu (22), hreina og eldheita mey, sem roðnar af minnsta tilefni og fellur fyrir fegurð hans, ríkidæmi og sjarma. Hann hyggst fá útrás fyrir annarlegar hvatir sínar og drottnunargirni með því að gera hana að kynlífsþræli sínum. Ekkert kúr eða kelerí, takk, heldur skriflegur samningur, harðir skilmálar og dýrar gjafir. En hún kemur honum sannarlega á óvart með hreinskiptni sinni, bálandi kynhvöt og ást. Ætli þetta krúttlega daður og fjöruga kynlíf endi svo með giftingu? Þessi söguþráður hljómar frekar kunnuglega. Höfundurinn (heimasíða hennar) virkar stórfurðulegur í viðtali hér og á saurblaði segir að bókin sé byggð á „earlier serialized version online with different characters“ sem birt var undir dulnefni. Ég er komin þar í sögunni að kvenremban í mér þolir varla mikið meir. Merkilegt að í svona “klámbók” sé hvorki minnst á píku (cunt) né typpi (dick). Bara “my sex”, down there” og “his erection”.
Náttborðið
Þessi er komin á náttborðið. Meira síðar.
1Q84
Nýjasta bók Murakami, 1Q84, er tæplega 1000 bls doðrantur og ég rogaðist með hana út um allt í sumarfríinu því ég gat ekki hætt að lesa. Sagan gerist á hinu sögufræga ári 1984 og er flókin og margslungin en í stuttu máli skipta aðalpersónurnar tvær Aomame, einkaþjálfari og leigumorðingi, og Tengo, sem er leigupenni og stærðfræðikennari, sögunni á milli sín og svo birtast mergjaðar aukapersónur sem dregnar eru skýrum dráttum. Milli Aomame og Tengo liggja þræðir og þau dragast hvort að öðru þótt þau hafi aðeins kynnst lítillega þegar þau voru 10 ára og búi hvort í sínum borgarhluta. Fantasía í heimi lítillar bókar eftir 17 ára stúlku tekur yfir raunveruleikann, tunglin eru tvö á himni, furðuverur á sveimi og lífshætta vofir yfir. Bókin skiptist í 3 hluta sem hafa afar rólegt yfirbragð eins og höfundar er siður og en sá síðasti er langhægastur og reynir verulega á þolrifin. Fengist er við ástina og bókmenntirnar, kynlíf, ofbeld, barnaníð og dauða, sjálf og raunveruleika, bernsku og uppvöxt, einveru, trúna og tilganginn, auk þess sem maður sogast inn í japanska menningu; misosúpu og te, heiður, kurteisi og yfirvegun. Stíl Murakami er heillandi (á ensku), hugsanir persóna eru skáletraðar en oftast lýsir hann á sinn einfalda, ljóðræna og hlutlausa hátt. Kynlíf skipar stóran sess í bókinni,þar eru skyndikynni, framhjáhald, yfirnáttúrulegt kynlíf, ofbeldiskynlíf og Murakami er sérlega upptekinn af brjóstastærð og síðu hári þegar hann lýsir kvenfólki. Draumar og minningar koma mikið við sögu, og tónlist, aðallega jazz og sígild tónlist, ekki síst þessi stutta sinfónía. Þetta er segulmögnuð bók á sinn sérstaka hátt.
Dalvíkin er draumablá
Nú þegar verslunarmannahelgin nálgast rifjast upp fyrir mér ferðalög með fjölskyldunni forðum daga, í vw-bjöllu sem alltaf var troðfull af farangri, vegaryki og sígarettureyk. Við þrjár systurnar vorum alltaf bílveikar en til að hressa okkur við voru ýmsir leikir í boði, gátur, sögustundir og landafræðikennsla og alltaf var mikið sungið í bílnum. Meðal þess vinsælasta var einn af fjölmörgum lagatextum sem pabbi hefur samið í gegnum árin. Þessi texti er um Dalvík við lagið Love me tender, en þá var hann skólastjóri við Húsabakkaskóla í Svarfaðardal. Í hvert sinn sem farið var í kaupstaðarferð út á Dalvík frá Húsabakka var þetta lag alltaf sungið hástöfum og margoft síðan og það minnir mig á ljúfa bernskudaga.
:;:Dalvíkin er draumablá
og dýrðleg til að sjá:;:
Ofar stendur Upsafjall
eins og gamall kall
:;:Sólin skín á stein og stekk
og stúlku í fyrsta bekk:;:
10 bækur
Tek 10 stk af bókasafninu með mér í fríið sem er hefðbundinn skammtur. Hlakka mest til að lesa Nesbö og Murakami og svo ætla ég að dunda áfram við að íslenska Mansfield.
Gullkorn
Ég sakna stundum míns fyrra starfs sem kennari en það líður hjá þegar ég hugsa til ritgerðasmíða nemenda. Ég rakst um daginn á nokkur gullkorn úr ritgerðum fyrrum nemenda minna:
…meðan faðir hennar liggur rænulaus í gröfinni
Höfundur talar í þriðju persónu eins og myndavél
Þá festist hann milli steins og sleggju
Danir sviku Íslendinga með mauróttu mjöli
Svo fór hann á eigin fótum í skóla á Bessastöðum
Þegar Salka Valka og Sigurlína komu til Óseyrar voru allar eigur þeirra í einum plastpoka
Áferð eftir Ófeig
„Jaðrar hverrar miðborgar eru bestu blettirnir, er bara hvar sem engir túristar eru, og pláss fyrir flakkara og náttúrurannsakanda eins og mig, manninn frá landinu sem er alltaf alls staðar, manninn sem er er alltaf innfæddur, kamelljónið… Jaðrarnir já, því þangað sem túristar leita, er okur garanterað. Fyrst er okrað, svo restinni rænt. Þetta er nýtt lögmál. Og jaðrarnir færast út, það er þeirra náttúra. Útþensla heimsins; rotnunin breiðist út frá miðjunni, innan frá. Það er mengun túristanna, afmáning hefðanna, sem byrjar í miðju hverrar borgar og við sérstæð náttúrufyrirbrigði, og dreifir sér síðan um alla jörðina. Hið fagra er fyrst til að rotna. Allar fallegar borgir eru þegar rústir einar, og náttúran niðurtroðin og yfirbyggð. Að ferðast og sjá nýja staði er ekkert merkilegt lengur, það er ekkert nýtt að sjá, allt er eins alls staðar, eða á hraðri leið í þessa einsleitni. Staðsetningar eru smávægilegar. Að fara á framandi slóðir er ekki hægt, allt sama óupprunalega draslið…“ (35)
Rakst á þessa stórskemmtilegu bók (2005) eftir Ófeig Sigurðsson. Sögumaður er einn á þvælingi um heiminn, án annars tilgangs eða fyrirheits en að kynnast landi og þjóð, læra að þekkja sjálfan sig, lenda í ævintýrum, mannast, drepa tímann. Mér sýnist að hann sé kannski í Afganistan eða Suður-Ameríku en það eiginlega skiptir engu máli. Það er farið út á ystu nöf. Sögumaður er oft nær dauða en lífi í öllu ruglinu, fullur og peningalaus, kynnist alls kyns furðufuglum og grimmum örlögum, sér skrýtnar siðvenjur og borðar ógeðslegan mat, lendir í klóm grimmra landamæravarða og verður ástfanginn. Hann pælir og pælir í tilgangi jarðlífsins, eðli mannsins og fáránleikanum í heiminum. Hrikalega fyndnar persónur og aðstæðurnar óborganlegar. Efitr lesturinn situr bæði ælubragð í munni og skítaykt í nösum og það er snilld, Langt síðan ég hef lesið svona krassandi og magnaða ferðasögu, vel skrifaða og eftirminnilega. Áferð myndar tengsl við Áform eftir Houellebecq (2001), þá mögnuðu bók, þar sem túrisminn, markaðshyggjan, einmanaleiki og firring mannsins fara út í átakanlegar öfgar.
Brakið
Lauk við Brakið eftir Yrsu. Hef verið þokkalega ánægð með sumar Þórubækurnar en ekkki var þetta skemmtileg lesning. Víða kauðslega skrifað, persónur einhliða og grunnar og söguþráðurinn soldið út úr kú. Höfundur fer þó vel með margt, s.s. lýsingar á sorg aðstandenda fórnarlambanna og mörg samtöl eru vel uppbyggð. Sögusviðið er m.a. snekkja útrásarvíkings og þar er helsta spennan í gangi en frekar er dauft uppi á landi þar sem Þóra og hin frekar pirrandi Bella símamær vaða í vilu og svíma. Þema sögunnar er grægðin og boðskapurinn alveg skýr en endalokin eru einhvern veginn slöpp. Hér þarf góða ritstjórn og grimman yfirlestur hjá bókaforlaginu því hæfileikar, hugmyndir og frásagnargáfa eru fyrir hendi. Sagan mun fara vel á hvíta tjaldinu, ekki spurning.
UTILE et DULCI 