Hagir kvenna á 18. og 19. öld

Það var troðið út úr dyrum hjá Félagi um 18. aldar fræði í gær. Á málþingi voru  fjögur erindi um hagi kvenna á 18. og 19. öld. Fyrsta erindið flutti Guðný Hallgrímsdóttir um kokkapíuna Guðbjörgu Ketilsdóttur sem átti í ástarsamböndum við ríka kaupmenn á Akureyri og víðar. Hún er systir Guðrúnar sem líklega skrifaði fyrstu sjálfsævisögu íslenskra kvenna og Guðný hefur fjallað um, sjá hér. Þá sagði Eggert Þór Bernharðsson frá dæmdum konum í Natansmálum en það er eitt svæsnasta morðmál sögunnar. Margrét Gunnarsdóttir lýsti æruverðugri hófsemi heldri kvenna á þessum tímum. Handiðnir þóttu til vitnis um dyggðasamt líferni og nefndi hún m.a. þá Magnús Stephensen ogTómas Sæmundsson í því samhengi en hvorugur var þó þekktur fyrir bróderingar. Þá sýndi Margrét skemmtilegar myndir af prússneskum fyrirmyndarfjölskyldum og af hannyrðum Ingibjargar Einarsdóttur, konu Jóns Sigurðssonar. Skemmtilegasta og skáldlegasta erindið flutti Ragnhildur Bragadóttir,  „Sigurlaug, ástkona auðmanns“. Þar fjallaði hún með lifandi sviðsetningum á gullaldarmáli með leiftrandi húmor um stöðu vinnukvenna á þessum tímum og velti m.a. upp þeirri spurningu hvort konur hafi verið undirokaðar, kúgaðar og ófrjálsar manneskjur. Voru þær nauðugar hjásvæfur? Gátu þær ráðið örlögum sínum, valið sér verndara í líki elskhuga? Notfært sér fegurð sína, kynþokka  og greind til að lifa af í harðneskjulegu karlasamfélagi þannig að líf þeirra yrði bærilegt, jafnvel gott? Það gerði Sigurlaug Sæmundsdóttir (1810-1901) sem var ástkona Kristjáns Jónssonar (1799-1866)  landsþekkts og vellauðugs óðalsbónda norðanlands. Saman áttu þau börn þótt bæði væru gift og samband þeirra stóð í 20 ár. Nánar má lesa um þetta allt saman á Vefni, vefriti félagsins, vonandi fljótlega.

Félag um 18. aldar fræði verður 20 ára á þessu ári. Ég var á stofnfundi félagsins sællar minningar og sat í stjórn þessu fyrstu árin, m.a. með Matthíasi Viðari Sæmundssyni, Inga Sigurðssyni og téðri Ragnhildi Bragadóttur. Það var skemmtilegur og lærdómsríkur tími fyrir fáfróðan MA-nema. Ég mun sökkva mér frekar í fortíðina á næstu vikum því í fundarhléinu keypti ég mér bók eftir Jón Ólafsson úr Grunnavík, Ævisögur ypparlegra merkismanna, sem ég hlakka mikið til að lesa.

Um kellingar og handrit

Ein áhugaverðasta bókin 2013 sem þó fór hljótt er Sagan af Guðrúnu Ketilsdóttur, einsögurannsókn á ævi 18. aldar vinnukonu. Höfundur bókarinnar, Guðný Hallgrímsdóttir, sagnfræðingur, lýsir því að handrit kvenna hafa verið næsta ósýnileg í gegnum árin, m.a. vegna þess hvernig þau voru skráð í handritaforða Landsbókasafns. Stundum týndust þau í handritapökkum sem merkt voru körlum og stundum voru þau beinlínis ranglega flokkuð og ekki tekin alvarlega. Þannig fór fyrir stuttri sjálfsævisögu Guðrúnar Ketilsdóttur (1759-1842), sem var vinnukona á yfir 30 bæjum í Eyjafjarðarsveit. Til eru nokkur áþekk handrit af sjálfsævisögu Guðrúnar, sem skrifuð var eftir henni þegar hún var um áttrætt, auk uppskriftar Geirs Vigfússonar, sem var skáld og fræðimaður á Akureyri. Geir tekur sér aldeilis bessaleyfi við uppskriftina, bætir í, sleppir og skreytir að vild og uppnefnir Guðrúnu „suðu“ til að gera söguna hlægilega, en algengt var og sjálfsagt þótti að kellingar, fátæklingar og niðursetningar væru hædd og spottuð (20). Þegar sjálfsævisaga Guðrúnar var svo prentuð 1929 í Grímu, safni þjóðlegra fræða, var henni skipað í flokk með gamansögum af heimsku fólki. Jónas Rafnar (d. 1972, sonur Jónasar sem skrifaði Íslenska þjóðhætti), ritaði formála að Grímu og gengur enn lengra en Geir, hann uppdiktar skýringu á uppnefninu á Guðrúnu og segir að hún hafi verið kölluð „Gunna suða“ vegna þess hversu málglöð hún var og mikill rugludallur en það finnst hvergi í öðrum plöggum þar sem Guðrúnar er getið.

Í bók sinni varpar Guðný Hallgrímsdóttir ljósi á líf og kjör vinnukvenna á Íslandi á seinni hluta átjándu aldar og fram á miðja nítjándu öld út frá sjálfsævisögu Guðrúnar og öðrum heimildum. Vinnufólk áttu ekki margra kosta völ í lífinu, það var lagaleg skylda að vera í vist, fólk var hreinlega ánauðugt og húsbændur voru afar misjafnir. Guðrún var sjálfstæð, hörkudugleg og eftirsótt til vinnu framan af ævi og á tímabili ágætlega sett á þeirra tíma mælilkvarða. Hún átti eins bjarta framtíð fyrir sér og hægt var í hennar aðstæðum uns ástin brá fyrir hana fæti, hún féll fyrir ungum sjómanni  og veður skipaðist skjótt í lofti. Guðrún lýsir honum svo eftir að hún skildi við hann:

„Þegar ég var þangað komin þá voru þar sjómenn, meðal hverra einn var frá Hrafnagili, sá bölvaður refur og hét Illugi, álitlegur maður en margur hylur úlfinn undir sauðargærunni, svo var um hann. Bauð hann mér alla þjónustu en ókunnugir varningur firrir margan fé. Hann var með bjart hár, í blárri peysu, grænum bol, hatt og góða skó. Þá kom tilhugalífið með okkur Illuga. Ég átti fimm kistur, þar var meira en myrkrið tómt. Í einnu voru rúsínur og laumaði ég í hann af þeim því ég hugsaði að þetta væri maður en ekki djöfull. Svo tældi hann mig í búskap að Kristnesi og átti ég þó súrtunnu um haustið og margt þar niðrí… Þá fór hann í sitt hórurí og fór stelpu af stelpu en ég mátti sluma og þegja og ergist hvur með aldrinum…“ (35-6)

Guðrún lætur engan eiga hjá sér, hún er ómyrk í máli í sögunni og hlífir hvorki manni sínum, húsbændum né samferðamönnum í sjálfsævisögunni. Og hún er ekkert að orðlengja neitt, frásögnin æðir áfram og ekkert dvalið við smámuni. En glöggt má sjá að henni sárnaði oft óréttlætið sem hún varð fyrir. Eftir skilnaðinn missti hún eigur sínar, var á hrakhólum og endaði sem niðursetningur. Það voru grimm örlög en því miður hlutskipti margra sem ekki áttu í nein hús að venda.

í bókinni er sjálfsævisagan birt með nútímastafsetningu og stafrétt auk útgáfu Jónasar í Grímu svo hægt er að bera saman hvernig farið var með sögu Guðrúnar. Guðný fjallar mjög ítarlega um ævi Guðrúnar út frá sjálfsævisögunni og brotakenndum heimildum frá þessum tíma og tekst að draga upp heilsteypta mynd af lífshlaupi hennar. Það er t.d. magnað að lesa um það þegar dánarbú foreldra hennar er gert upp, taldar eru upp fáæklegar reytur þeirra, fatnaður, búsáhöld og bækur, sem lýsa vel aðstæðum fólks á þessum tíma. Bók Guðnýjar er einstaklega aðgengilegt fræðirit og hún gerir sér mikinn mat úr þessu örstutta handriti sem líklega er elsta varðveitta sjálfsævisaga íslenskrar konu, handrit sem með naumindum lifði af þöggun og yfirgang karlveldisins. Það voru menntaðir karlar úr yfirstétt sem skrásettu og röðuðu handritunum á síðustu öld og af afdrifum sjálfævisögu Guðrúnar Ketilsdóttur má glöggt  hvaða álit þeir höfðu á handritum alþýðukellinga.

Sigrún og Friðgeir. Ferðasaga

Sigrún og Friðgeir„Hvernig drukknar maður með börnum sínum?“ Þessi setning úr Ferðasögu Sigrúnar og Friðgeirs (JPV) eftir Sigrúnu Pálsdóttur hefur ómað í höfði mér síðan ég lauk við bókina. Flestar ferðasögur hefjast á brottför að heiman, ævintýrum og sigrum og loks farsælli heimkomu en hér er því ekki að heilsa. Þau hjónakornin fara ung til Bandaríkjanna til náms í læknisfræði í heimstyrjöldinni síðari. Það er ekki auðvelt en allt gengur þeim í haginn enda harðduglegt og metnaðarfullt fólk með brennandi áhuga á að bæta heiminn. En grimm örlög bíða þeirra og það hefur mikil áhrif á mann að vita að þau munu farast ásamt þremur börnum sínum með Goðafossi sem var sökkt af þýskum kafbáti rétt fyrir stríðslok úti fyrir Garðsskaga, þann 10. nóvember 1944. Þvílik sóun og blóðtaka fyrir þjóðina, 24 manneskjur drukknuðu, 19 var bjargað við illan leik. Tónninn fyrir þessi grimmu örlög er sleginn strax á fyrstu blaðsíðum bókarinnar þegar dregin er upp mynd af hollensku farþegaskipi, Voledam, sem varð fyrir kafbátaárás og 77 börn deyja í náttfötunum sínum og björgunarvestum á kaldri haustnóttu, 400 sjómílur vestur af Skotlandi. En engum kom til hugar að slík örlög biðu íslenskra barna þótt ógnin vofði alls staðar yfir.

Þeim hjónum er fylgt eftir í Bandaríkjunum, lýst er fjölskyldulífi þeirra og framgangi við fræga spítala en Friðgeir var fyrsti Íslendingurinn sem lauk doktorsprófi frá Harvard og Sigrún hafði rétt lokið kandídatsári sínu þegar þau sneru heim, ein örfárra kvenkyns lækna á Íslandi. Þau áttu þriggja ára son áður en þau fóru utan, Óla, en Ragnheiður, barnlaus vinkona Sigrúnar, gætti hans meðan þau fóru að leita fyrir sér  um húsnæði og skóla. Það hefur eflaust hefur tekið á þær báðar, Friðgeir fer síðan stutta ferð til  Íslands að sækja Óla og fjölskyldan er sameinuð, Sverrir fæðist og loks Sigrún litla sem er pelabarn í heimferðinni. Sigrún hægir á námi sínu og frama með barneignunum en fjölskyldan er hamingjusöm og allt stefnir í bjarta framtíð.

Stuðst er við margvíslegar heimildir, s.s. hjartaskerandi ljósmyndir og ómetanlega dýrmæt bréfasöfn vina og vandamanna, m.a. bréf milli Sigrúnar og Ragnheiðar, ýmis viðtöl og margvíslegar prentaðar bækur, m.a. greinar um Reykjavík á þessum tíma, framtíðarhorfur íslensku þjóðarinnar, framvindu stríðsins og um innviði Gullfoss til að skapa rétta stemningu og rekja slóð þeirra hjóna. Heimildavinna er hin vandaðasta og er þá sama hvort litið er til tilvísana eða útlegginga af hendi höfundar.Oftast vil ég hafa tilvísanir neðanmáls en í þessu tilviki passa þær aftast. Þar segir m.a. að  lík þeirra Óla og Sverris voru þau einu sem fundust. Saga þeirra Sigrúnar og Friðgeirs er mjög vel skrifuð, hér er ekkert of eða van. Síðasti kaflinn er magnaður, ekkert yfirdrifið, engin væmni, átakanlega sorglegum atburði er lýst eins fallega og hægt er.

„Og myrkrið undir yfirborði sjávar sem verður svartara við hvert orð sem reynir að lýsa því sem þar hefur gerst“ (183).

Glæpur og refsing – Um Sæmd og Benedikt Gröndal

JPVMorgunninn færir mönnunum enga birtu aðra en þá sem þeir hafa hver af öðrum. Vindar æða glefsandi um völl og dauðinn vitjar um net sín, aflasæl eftir þrautir næturinnar. Myrkraverur líða eftir götunum – konur vafðar í svört sjöl að færa hver annarri brauðbita, dánarfregn og ljós í lófa; karlar á leið til að afplána enn eitt tilverustigið án þess að það næsta sé í sjónmáli – með hríðina í fangið… (67).

Söguleg skáldsaga Guðmundar Andra Thorssonar, Sæmd, gerist í Reykjavík í desember 1882. Höfuðstaðurinn undir lok 19. aldar er lítill bær í harðbýlu landi, kúrir við sjóinn, vindbarinn og kaldur, fátækur og undir stjórn Dana. Þar búa og streða sögufrægar persónur:  Benedikt Gröndal (1826-1907) er kennari við Lærða skólann, skáld og listamaður sem fræðir nemendur sína um listina, ástina og fegurðina, Hann er fátækur og drykkfelldur, þunglyndur, sorgmæddur og einmana. Björn M. Ólsen (1850-1919).er yfirkennari skólans sem trúir því að agi, eftirlit og refsingar geri afbragðs menn úr skólapiltum og að beita skuli valdi til að forða þeim og samfélaginu öllu frá glötun. Báðir þessir menn eru háskólagengnir, miklir íslenskumenn og bókmenntafræðingar en hafa gjörólíka afstöðu til allra hluta. Þegar upp kemur þjófnaðarmál í skólanum lendir þeim saman, Björn er í fullri vissu um að grimmasta refsing sé nauðsynleg, Gröndal telur að mildi sé rétta leiðin.    

Benedikt er afar áhugaverð og litrík persóna, lífshlaup hans var merkilegt og þess virði að ítarlegri ævisögu hans verði lokið hið snarasta. Hann hafði afar fjölbreytta hæfileika sem nýttust honum lítt, m.a. vegna þunglyndis og óeirðar sem plöguðu hann sífellt auk drykkju og ístöðuleysis. Faðir hans og afi voru merk skáld og stóð hann ávallt í skugga þeirra. Hann ber sig líka sifellt saman við samtímaskáldin Steingrím og Matthías og finnst sjálfum sá samanburður ansi hagstæður. Sjálfsævisöguna Dægradvöl ritaði hann þar sem hann kvartar mjög yfir sínu hlutskipti og finnst hann stórlega vanmetinn og alls staðar sniðgenginn. Hann skrifaði einnig hina stórskemmtilegu grein Reykjavík um aldamótin 1900 sem gefur góða mynd af bæjarlífinu á þeim tíma.  Í bók Guðmundar Andra dvelur skáldið við dægrin sín, undirbýr kennslu, sýslar ýmislegt, s.s. að yrkja erfiljóð, skrautrita og sinna dóttur sinni Túllu. Dregin er upp falleg mynd af margbrotnum Gröndal, vanmetnu skáldi, mannvini og viðkvæmum listamanni, kennara  með ríka köllun til að fræða og mennta nemendur sína á húmanískan hátt, á jafningjagrundvelli en stendur í endalausu andstreymi;  slúður þorpsins og baknag, andstaða kolleganna, fátækt og umkomuleysi. Björn hins vegar er virtur og vel stæður og hans bíða æðri embætti og vegtyllur þótt hann sé þurs með undarlegar kenndir, hann fylgist með piltunum sofandi og másar yfir þeim. Hann hefur átt í útistöðum við nemendur sem vilja ekki lúta ægivaldi hans en hann beitir því miskunnarlaust og slakar hvergi á klónni. Hann er þjóðernissinni sem nærist á ímynd um forna landsnámsmenn með hreint blóð í æðum sem flúðu ofríki smákónga, hann misbeitir valdi sínu, níðist á minni máttar, hefnigjarn og grimmur í þeirri einbeittu trú sinni að hlutverk hans sé að halda uppi aga og réttu siðferði.

Guðmundur Andri dregur  upp afar lifandi mynd af þessum mönnum og sögutímanum með frábærum persónulýsingum og fögrum stíl. Þetta er ekki byltingarkennd mynd  eða óvenjuleg en hún er skýr og djúp. Spennan er byggð upp hægt og markvisst og í sögumanni speglast vel hversu tæpt það stóð hvort ungmenni á þessum tíma áttu kost á námi og bjartri framtíð með tryggri tilveru og ljóst að vald yfir því er í höndum embættismanna sem standa vörð um eigin hag, eigin stétt og forréttindi, eigið valdakerfi. Þetta er saga um vald, kúgun og yfirgang sem því miður heyrir ekki fortíðinni til en endurtekur sig í sífellu. Sagan er ekki síður um spillingu, eins og Gröndal segir um Dani: „Það er einmitt vegna þessa viðrinissambands sem við erum alltaf á rassinum og frá þessu sambandi er sprottið mikið af því ósamlyndi sem ríkir alltaf hjá okkur því að stjórnin mútar mönnum með laununum og embættunum til að setja sig upp á móti öllu því sem kann að verða til framfara – ja, herra Guð, bara að við gætum brotist út úr þessu skítasambandi“ (87-88).

Báðir þrá þeir sæmd, Björn, Gröndal og sögumaður, hvor með sínum hætti, að fá að sitja í sóma sínum og heiðri eins og þeim sæmir. En mannanna láni er misskipt og það er listin, réttlætið og andinn sem fara halloka fyrir valdinu, kúgararnir og rassasleikjurnar fá sitt fram. Sæmd er gullfalleg, rómantísk saga, minnisvarði og myndræn aldarfarslýsing með margræðri vísun til samtímans.

Fiskarnir hafa enga fætur

Fiskarnir-hafa-enga-fætur-175x275Í bókinni segir Jón Kalman Stefánsson sögu nokkurra kynslóða á Íslandi, í senn sögu tíma og þjóðar. Þetta eru dramatískar sögur, um minningar, gleymsku og bælingu, æsku og elli, ást, harm og dauða með áþekku ljóðrænu og heimspekilegu ívafi og í þríleiknum sínum mikla, með heillandi frásögn, djúpum þönkum, frábærum mannlýsingum og hápólitískum boðskap. Verkið er eins og fögur tónlist, kaflarnir hefjast á alls konar pælingum, um hamingjuna, ástina, karlmennsku tungumálsins og kúgun konunnar, endalokin, sem leiða svo lesandann til persónanna og örlaga þeirra.Svo fallega skrifað þótt endurtekningar séu margar og t.d. orðið dökknandi sé höfundi mjög tamt á tungu.  Keflavík er svartasti staður landsins, kvótinn farinn, herinn farinn, búið að dæma bæinn úr leik. Á Norðfirði eru erfiðir tímar, þung barátta, líf í sjávarplássi er basl og strit og hráslagi, þreyta og svefnleysi taka sinn toll, ástríðan glatast, neistinn slokknar og kona breytist í lifandi múmíu. Sjálfsmynd þjóðarinnar er byggð á blekkingum, hún er þjökuð af minnimáttarkennd, fyrirlítur fortíð sína, torfkofana og fiskihjallana, sjávarútvegurinn stendur undir íslensku efnahagslífi en samt mega hjallarnir ekki sjást frá veginum að nýju flugstöðinni.Kaninn og kvótinn eru svartir blettir á sögu þjóðarinnar, fortíðin rímar ekki við glæstan samtímann, hvað eigum við að gera við hana? (332) Græðgin er svarthol mannsins, okkur er innprentað að við þurfum alltaf meira og meira, óseðjandi fíklar sem er stjórnað af einhverjum hagsmunaöflum sem græða á því að forheimska okkur, halda okkur við efnið. Og við svíkjum þá sem við elskum, svíkjum okkur sjálf og svíkjum uppruna okkar. Það er beittur tónn í þessu frábæra verki Jóns Kalmans í bland við ljóðrænuna, fagran stílinn og harmsöguna.

„Því er þá þannig háttað að öll atvik fortíðar, þau smáu sem stóru, skítlegu sem fallegu, hlátur og snerting handa, allt saman er fyrr eða síðar flautað út af, dæmt til að gleymast, dæmt til dauða, útþurrkunar, en þó einvörðungu vegna þess að enginn man lengur eftir því, hugsar aldrei um það, eða heldur ekki til haga, og þar með verður allt sem við lifðum smám saman að engu, ekki einu sinni lofti, sem er svo sárt, mikil sóun, og ýtir okkur í átt að tilgangsleysinu. Líf mannsins er verður í mesta lagi stakir tónar án lags, tilviljunarkennd hljóð en engin tónlist – er þarna komin ástæðan fyrir því að við ávörpum þig með þessari sögu kynslóða og hundrað ára, þessari sögu, eða plánetu, halastjörnu, þessu dægurlagi, þessum vinsældalista á heimsenda, vegna þess að við viljum að þú vitir að Margrét var einu sinni nakin undir ameríska kjólnum, brjóstin smá, hvelfd, langir, grannvaxnir en sterkir fótleggirnir læstust skömmu síðar utan um Odd, svo þú vitir og gleymir helst aldrei að einu sinni voru allir ungir, svo þú áttir þig á því að öll verðum við einhverntíma að brenna, brenna af ástríðu, hamingju, gleði, réttlæti, þrá, því það er sá eldur sem lýsir upp myrkrið , sem heldur úlfum gleymskunnar fjarri, eldurinn sem hitar upp lífið, svo þú gleymir ekki að finna til, svo þú breytist ekki í mynd á vegg, stól í stofunni, mublu fyrir framan sjónvarpið, í það sem horfir á tölvuskjáinn, í það sem ekki hreyfist, svo þú verðir ekki að því sem tekur tæpast eftir neinu, svo þú dofnir ekki upp og verðir að leiksoppi valdsins, hagsmunaafla, verðir ekki að því sem skiptir litlu máli, dofinn, í besta falli smurning í dularfullu tannhjóli. Brenna, svo eldurinn dofni ekki, hjaðni, kulni, svo veröldin verði ekki að köldum stað, bakhlið mánans“ (300-301).

Mánasteinn

MánasteinnLengi hafði ég beðið nýrrar bókar Sjóns. Mánasteinn segir frá samnefndum dreng í Reykjavík og hefst sagan síðla árs 1918, sem er sögulegt ár: heimstyrjöld lauk, frostaveturinn mikli og Kötlugos, spænska veikin geisaði og Íslendingar urðu fullvalda þjóð. Það er þó ekki verið að fjalla um þessa merku atburði heldur er athyglin á almenningi og samfélaginu sem það bjó í, sögumaður slær úr og í með veruleika og skáldskap og heldur manni sífellt  á tánum, drengurinn er ættfærður í bókarlok en var aldrei til. Máni Steinn er munaðarlaus, vinalaus og utangarðs og hættur í skóla. Hann er óskabarn óhæfunnar sem selur blíðu sína í skúmaskotum og drekkur í sig drama úr bíómyndum, hvort tveggja talið ósiðlegt athæfi. Hin dularfulla Sóla Guðb- er draumadísin en drengurinn gerir varla greinarmun á henni og kvikmyndastjörnum. Örlögin haga því svo að hann verður aðstoðarmaður læknisins og Sólu í Reykjavík í níu daga og þannig gefst færi á að fara í húsvitjun og horfa á bæinn breyta um ásýnd, verða að auðri sviðsmynd fyrir ískyggilega atburði (50). Þá skyndilega er hann orðinn hluti og þátttakandi í samfélaginu en honum er síðan úthýst jafn skyndilega.. Skemmst er frá því að segja að sagan er spennandi og afspyrnu vel skrifuð, lýsingar myndrænar og ljóðrænar  og beiting sjónarhorns minnir margoft á kvikmyndatækni (maðurinn er jú myndavél). Senur eru dimmar og dramatískar og renna vel, t.d. þegar drengurinn býður fóstru sinni í bíó og þegar verið er að fagna fullveldinu, drengurinn gleymir sér  í djúpum bíópælingum undir hástemmdum ræðum, kemur svo auga á myndarlegan matrós og þeir draga sig í hlé inni á lager.  Hræsni og fordómar losna aldeilis úr læðingi þegar drengurinn er gripinn glóðvolgur og látinn taka úr refsingu sína. Kynlífssenur eru ljóslifandi og ekkert dregið undan, ekkert gefið í skyn eða væmið rósamál hér, aðeins köld linsa og kastarar á allt draslið.

Drengurinn leitar skjóls í heimi kvikmyndanna, hann horfir á samfélagið og sjálfan sig þaðan, órar hans og draumar eiga rætur sínar þangað að rekja, í heim myrkurs, vampýra og skuggalegs myndmáls. Bókin er prýdd nokkrum draugalegum myndum, skemmtilegum tilvitnunum og ótal vísunum vítt og breitt. Mögnuð saga og sannarlega biðarinnar virði.

Geimkonan

Skellti mér á Gravity í gærkveldi. Mjög ögrandi verkefni, einkum fyrir lofthrædda. Sandra Bullock stóð sig eins og hetja í mjög svo þvingandi og óþægilegum búningi og þröngu rými, George Clooney bjargar húmornum (ég var að hugsa um að fara heim og fá endurgreitt í hléinu þegar örlög hans réðust), tölvugrafíkin er frábær og það er aldrei dauð stund í myndinni. Flott leikstjórn, flottar tökur, trúverðug saga. Ég tók andköf og saup hveljur margsinnis, hvernig dettur fólki í hug að þvælast um geiminn og ráða ekki neitt við sig og stóla á stopult Houston-samband? Sandra leikur lítt reyndan geimfara sem missir allt út úr höndunum, kann ekkert á græjurnar, rekur sig í, stynur og æpir, grætur og gefst upp, það er Clooney sem stjórnar og heldur henni við efnið, þaulreyndur, öruggur, fórnfús og fyndinn. Í ár eru akkúrat 50 ár síðan kona fór út í geim í fyrsta sinn, það var sovéski geimfarinn Valentina Tereshkova.

Fyrsta geimkonan