heimild: http://www.openculture.com/2016/04/franz-kafka-an-animated-introduction-to-his-literary-genius.html
Höfundur: Steinunn Inga Óttarsdóttir
Höllin
Er að stúdera þessa brellnu skáldsögu. Það endar í Midterm Essay í námskeiðinu Kafka in Prague við Charles University þar sem Kafka sjálfur stúderaði forðum. Góðar pælingar eru hér í Víðsjá, þeim vandaða útvarpsþætti.
https://player.fm/series/bk-vikunnar/hllin-eftir-franz-kafka
Mynd af geographical imaginations . com
Hundaborgin
Í Prag er háþróuð hundamenning og margir eiga hund að einkavin. Heyrt hefi ég að það sé einn hundur á hverja tvo borgarbúa (íbúafjöldinn er 1,3 milljónir) en sel ekki dýrara en ég keypti. Í blokkinni minni eru fimm hundar í einni íbúðinni á efstu hæð og stór, svartur Labrador veit ég að á heima í íbúðinni beint á móti. Aldrei hafði ég samt heyrt svo mikið sem bofs í honum að heitið gæti, fyrr en síðastliðinn sunnudagsmorgun. Þá brá eigandinn sér á skrall kvöldið áður og skildi hundinn einan eftir, spangólandi af söknuði, hungri eða hlandspreng. Ég er búin að bjóðast til að gæta dýrsins næst þegar útþráin grípur eigandann.
Hér eru hundar agaðir, vel upp aldir og kátir, þeir eru ekki alltaf hafðir í ól en eru gjarnan með munnkörfu, og þeir hlýða skilyrðislaust við minnstu vipru, augnatillit eða blístur. Hundar eru í sporvögnum og lestum, inni á veitingastöðum, á markaðnum, í almenningsgörðum og verslunarmiðstöðvum; þeir fá oft að skokka lausir, enginn kippir sér upp við það og þeir amast ekki við neinum. Við inngang veitingastaða og verslana má sjá vatnsdalla á stéttinni sem eru ætlaðir til þess að hundar geti svalað þorsta sínum. Yfir svölustu vetrarmánuðina eru hundarnir dubbaðir upp í alls konar föt og prjónapeysur, stundum eins klæddir og eigandinn, og einn lítinn stubb sá ég með húfu á hausnum en hann var reyndar ekkert ánægður á svipinn. Það er örmjó lína milli þess að eiga hund og kúga hund.
Langflestir hundaeigendur hirða upp eftir hundinn sinn, séð hefi ég þó einn og einn hundaskít á gangstétt en hann staldrar ekki lengi því sorphirðumenn eru alla daga með sóp og fægiskóflu á lofti við að hirða sígarettustubba, pappírsrusl og annað sem til fellur í dagsins önn í erilsamri milljónaborg, enda er Prag einstaklega hrein og snyrtileg.
Þessi var á bændamarkaði á sunnudagsmorgni, ekki til sölu samt
En borgin fagra á sér skuggahliðar. Betlarar liggja á sögufrægri Karlsbrúnni í eins konar hundastellingu (hvolpateygju), hvíla þungann á olnbogum og hnjám og rétta fram sprungna lófa í von um ölmusu. Stundum liggur tætingslegt hundspott af blandaðri tegund við hlið þeirra, sneplótt og sultarlegt, sem vekur ekki minni samúð en mannskepnan í eymd sinni og niðurlægingu. Séð hef ég líka fulla og dópaða róna með horaða, vanrækta og óttaslegna hunda, sorgin í augum þeirra er hjartaskerandi.
Prag er líka borg hinna mörgu myndastytta. Á eins kílómetra rölti má búast við að sjá ekki færri en 30 styttur. Og séð hefi ég a.m.k.tvær hundastyttur, reistar til heiðurs þessum ástríku tryggðatröllum, besta vini mannsins.
Óþefur, óveður, óþjóð. Tvær ferðasögur frá 19. öld og Íslandsförin
HANDRIT að 45 mín útvarpsþætti, Á sumarvegi, júlí 2009
Lesari í þættinum var Guðbjörn Sigurmundsson
(Bílhljóð og flaut, lækkar niður)
Kæru hlustendur
Við sem þeysumst á sumarvegi á nýjum kagga með myntkörfu-hjólhýsi í eftirdragi mættum leiða hugann að því hversu stutt er síðan að torvelt var að ferðast um landið. Og að mikið lögðu ferðalangar fyrri alda á sig til að skoða markverða staði á Íslandi.
Fámenni, dreifð byggð og lítil verkkunnátta héldust í hendur við að halda samgöngum innanlands á fremur frumstæðu stigi furðu lengi. Það var aðallega að messur og aðrir sjaldgæfir mannfagnaðir, eins og alþingisreið, ferðir pilta til skólasetra, ferðir vinnufólks í vist og sjómanna í verstöðvar og flakk umrenninga leiddi til ferðalaga.
Tignarlegt sálarstríð
Franz Kafka 1883-1924 Mynd af commons.wikimedia.org
„Hvað finnst ykkur um þá fullyrðingu að Kafka hafi verið einsýnn smáborgari, fjötraður í eigin sálarstríði, t.d. minnimáttarkennd, ótta gagnvart föður og Ödipusarduld eða jafnvel haldinn sálsýki?“
Eysteinn: „Rangt er að hann hafi verið „einsýnn“. Það er einnig misvísandi að segja hann haldinn „minnimáttarkennd“, réttara er að sjálfsmyndin hafi verið ótraust allt frá bernsku.“
Ástráður: „Einsýnn smáborgari var hann áreiðanlega ekki. Annað í fullyrðingunni má til sanns vegar færa. – En enginn hefur háð tignarlegra sálarstríð.“
Úr viðtali Ágústínu Jónsdóttur við þá feðga Eystein Þorvaldsson og Ástráð Eysteinsson í tilefni af útkomu nýrrar þýðingar á Réttarhöldunum eftir Franz Kafka 1995
Það er gott að blogga
Að blogga þjálfar ritun og hugsun, einfaldar líf manns því fókusinn verður skarpari; það er hægt að hafa áhrif og jafnvel áskotnast fé og frami, kynnast nýju fólki, varðveita minningar, deila skoðunum og gleðiefnum með öðrum; og það er alltaf ánægjulegt að fá jákvæð viðbrögð sem hvetja mann til að halda áfram að blogga (byggt á becoming a minimalist).
Ég hef bloggað hér síðan í september 2008.
Glænýtt og lekkert þema, alveg ókeypis: Suits.
Mynd af sexsnob.net
Konan sem orti Konuvísur
Konudagurinn er liðinn, rómantíkin fjaraði út um leið og rósirnar fölnuðu og rjómatertan kláraðist. En bók dagsins er um verk fátækrar vinnukonu sem orti í óðaönn, bæði eftir pöntun og af djúpri skáldskaparást.
Sumar bækur fá mikla athygli og umfjöllun í fjölmiðlum og eru á allra vörum meðan aðrar fljóta hjá í þögulli hógværð. Ein þeirra sem lætur lítið yfir sér er Ljóð og líf Helgu Pálsdóttur á Grjótá. Helga var fædd 1877 (ári eftir að Stúlka, fyrsta ljóðabók eftir konu kom út á Íslandi) og lést á tíræðisaldri. Hún naut varla nokkurrar skólagöngu en hafði mikla unun af skáldskap. Helga var vinnukona, lengst af á Grjótá í Fljótshlíð. Hún var ógift og barnalaus, vann hörðum höndum allt sitt líf en orti í sínum fáu frístundum og allmikið safn kvæða liggur eftir hana.
Hér er á ferð bæði úrval og heildarsafn ljóða Helgu í sömu bók, sem verður að teljast nokkuð óvenjulegt. Í bókinni eru ágæt formálsorð eftir ritnefndarkonurnar Hörpu Rún Kristjánsdóttur og Ástu Þorbjörnsdóttur á Grjótá, sem varpa ljósi á ævi og skáldskap Helgu. Loks er bókarauki úr heimildasafni Þórðar Tómassonar í Skógum um forna búskaparhætti og selstörf. Þann hluta hefði þurft að tengja betur við ævi og samtíma Helgu, sveitungarnir geta eflaust tengt betur við þetta efni en ókunnugir.
Upp úr glatkistunni
Í ágætum formála Hörpu Rúnar kemur fram að fyrir Helgu hafi ljóðlistin fyrst og fremst verið nytjalist en hún orti mest erfiljóð og tækifæriskvæði. Einnig kemur fram að það er fyrir fórnfúst starf Ástu Grjótárbónda sem kvæði Helgu koma út á bók, annars hefðu þau endað í glatkistunni eins og oft vill verða með kveðskap og skrif alþýðufólks á fyrri öldum.
Kvæði Helgu eru í anda rótgróinnar skáldskaparhefðar, bæði í efnistökum og formi. Tíðindi utan úr hinum stóra heimi og tískustraumar eins og nýrómantík eða formbylting snertu hana ekki baun. En það er aðdáunarvert hvað vinnulúin alþýðukona beitir leikandi létt fyrir sig fjölbreyttum bragarháttum, s.s. braghendum og hringhendum sem eru ekkert lamb að leika sér við:
Óska ég styggðir, last og lygðir
lands frá byggðum snúi fljótt.
En aukist dyggðir, einnig tryggðir
angurs hryggð frá hverfi drótt.
Konuvísur 1915
Orðræða Helgu er lítillát, stillt og vel þegin meðal viðtakenda á sínum tíma. Hún hefur verið helsta skáld sveitarinnar og til hennar var leitað með alls konar tækifæriskveðskap í tíma og ótíma. Helstu þemu í kveðskap hennar eru trú, náttúra og ættjörð. Árið sem konur fengu kosningarétt yrkir hún heillangt kvæði sem hún nefnir Konuvísur þar sem húsfreyjur í Fljótshlíð (en ekki vinnukonur) eru nafngreindar og kostir þeirra tíundaðir. Í lokaerindinu er skáldið sjálft þó nafnlaust og öðrum ætlað að grafa það upp:
Nafn mitt harla nærgætnir
námsmenn þýða í friði,
sem í anda upplýstir
eru af sólarsmiði.
Helga yrkir ekki margt um sjálfa sig en þó má túlka sum kvæða hennar svo að líf hennar hafi verið dapurlegt á stundum og hún beðið skipbrot í ástamálum.
Að ganga bókafjörur
Nýlega var fjallað um kveðskap Helgu í þættinum Orð um bækur á rás 1 ásamt verkum tveggja annarra skáldkvenna sem einnig hafa farið hljótt í ys daganna en eru minnisverðar. Um útgáfu þessara bóka allra eiga vel við orð Þórunnar J. Valdimarsdóttur á dögunum: „það þarf að ganga á bókafjöru á útmánuðum svo góðar bækur hverfi ekki ólesnar“.
Bókaútgáfan Sæmundur, 2015
137 bls
Síðustu fjörkippir kerlingar
Er gamalt fólk ekki mestmegnis til óþurftar í samfélaginu? Úrelt og afdankað? Hætt á vinnumarkaði og komið á stofnanir þar sem það hangir á horriminni vælandi um hærri ellistyrk. Það hefur gegnt sínu hlutverki, ætti það ekki bara að vera til friðs? Og ef það fer að hlaupa út undan sér, eyða arfinum eða verða ástfangið, þá er illt í efni.
Stutt skáldsaga, Tvöfalt gler eftir Halldóru K. Thoroddsen, hlaut nýlega Fjöruverðlaunin, bókmenntaverðlaun kvenna 2015. Sagan birtist fyrst í tímaritaröðinni 1005 en kemur nú út hjá bókaútgáfunni Sæmundi.
Halldóra er enginn nýliði þótt ekki sé hún afkastamikil, frá 1990 sent hún sent frá sér þrjár ljóðabækur og tvö smásagnasöfn í knöppum og íronískum stíl. Orðheppin er hún með afbrigðum og ætti að fá aukaverðlaun fyrir að nota svo hnyttilega orðasambandið að selja blíðu sína um áratuga starf við umönnun og barnakennslu. Hún vakti verulega athygli með eitursnjöllum örsögum, 90 sýni úr minni mínu (2002) þar sem hún sagði stórar sögur með fáum orðum. Í Aukaverkunum sem komu út 2007 tekur hún sér stöðu annálaritara eða þjóðsagnasafnara með gagnrýna sýn á nútímann en Halldóra hefur sterkar skoðanir á þjóðfélagsmálum. Ljóð hennar eru sömuleiðis beitt og bæði meitluð og myndvís.
Gamlingjar og geldingaást
Hingað til hefur Guðbergur Bergsson aðallega róið á gamlingjamiðin í íslenskum bókmenntum og dregið upp gróteskar myndir sem sýna einsemd, firringu og margrætt eðli mannsins. Í Tvöföldu gleri er fjallað um ellina og stigvaxandi hrörnun líkama og hugar á nærfærnari hátt, um það að hafa ekkert hlutverk í öllum hamaganginum, horfa á samfélagið utan frá, bíða dauðans og taka síðustu fjörkippina.
78 ára gömul kona þreyr þorrann í lítilli íbúð á Lindargötunni. Hún er þokkalega ern og sýslar við sitt, prjónar og hlustar á útvarpið, hittir vini sína sem brátt tína tölunni og fylgist með lífinu fyrir utan gluggann. Óforvarendis kynnist hún manni og tekur upp sambúð við hann, öllum til hrellingar. Kerling þarf reyndar að hugsa sig vel um áður en hún stígur inn í ástina á ný og breytir svona hressilega til í lífinu. Hún óttast að sprengja upp einmanalega veröld sína en vill heldur ekki verða doðanum að bráð (32). Hún hefur hingað til varast sársauka og hikað, alltaf staðið sína plikt og er „siðprútt gamalmenni“ (44).
Ástir eldra fólks eru tabú, einhvers konar geld ást sem stangast á við lífseigar hugmyndir okkar um norm í samfélaginu:
„Sjálft ímyndunarafllið verður feimið við hugmyndina um krumpuð og þurr gamalmenni að riðlast hvort á öðru með aðstoð sleipiefna“ (52).
Ansi svæsin mynd en í sögunni er þetta bæði fallegt og sjálfsagt.
Kynslóðabil og hið vélræna líf
Í kyrrstæðu bændasamfélagi á öldum áður skipti aldur engu máli. Fólk lifði og starfaði eins og geta þess og heilsa leyfðu uns það lagðist í kör eða dó. Kynslóðir bjuggu saman og unnu að velferð heildarinnar. Þegar ellin og dauðinn færðust frá heimilinu til stofnana myndaðist rof í samhengið. Í sögunni er kynslóðabilið til gagnrýninnar umfjöllunar, ádeilan er grímulaus og beinist einnig að vélrænu lífi þræls gróðaaflanna:
„Hún fæddist inn í iðnbyltinguna sem seint og um síðir barst inn í íslenskar miðaldir og þá loksins gat þetta sker brauðfætt ættbálkinn. Hennar tími var heimskur þurs sem þurfti þó að fá sinn þroska. Það var í upplýsingunni, já, hún man það, sem við fórum að rífa allt í sundur til að skoða innviðina. Upp úr því grúski iðnvæddum við félagið og hólfuðum það niður í núverandi bása. Vinnuna í sérstakt hólf, þar sem hún smám saman hrökk í sjálfstýringu og snýst nú aðallega um eigin vöxt. Rányrkja dugnaðarforkanna eirir engu. Hver kynslóð ratar í sín hólf, bernsku og elli skipað í einangrun. Við hrópum í helli okkar og nemum aðeins eigið bergmál“ (17-18).
Harðsoðin og ljóðræn
Sagan er fallega skrifuð, harðsoðin og ljóðræn í senn, hvert orð er valið af kostgæfni. Myndmálið rímar fullkomlega við efni og þema; konan „hrærir næturkvíðanum út í dimmt kaffið“ (25) og það er „Hem á pollum, ósnertur dagur undir kristal“ (28). Glerið hefur margvíslegt tákngildi, það bæði einangrar og veitir útsýni og birtu, verndar um leið og það er brotgjarnt og skeinuhætt. Skáletruð (gler)brot með þönkum konunnar fleyga textann og þau síðustu bera feigðina í sér; sprungin pera, lekur eldhúskrani, nornagrátt hár og grimmt skammdegismyrkur, minnisleysi og einsemd taka völdin.
Halldóra hefur sýnt að hún er jafnvíg á örsögur og breiðari verk. Það er af ótal mörgu að taka í þessari sögu þótt stutt sé, hún fjallar um tilvist og tilgang, líf og dauða; þrungin speki, lífsreynslu og ríkri réttlætiskennd; tær og hvöss eins og titill hennar ber augljóslega með sér.
Bókaútgáfan Sæmundur, 2015. 75 bls
Birt í Kvennablaðinu, 14. 02. 2016
Sporvagninn Kind
Sporvagnar eru algjör snilld. Umhverfisvænir, ódýrir, hljóðlátir, hraðskreiðir og einfaldir í notkun. Alla vega einfaldir fyrir þá sem til þekkja og búa hér í Prag þar sem almenningssamgöngur eru til mikillar fyrirmyndar. Ég hef alltaf verið löt að setja mig inn í hvernig lestakerfi virkar, bara látið ferðafélagana sjá um það fyrir mig enda algjör óþarfi að allir séu að rýna í þær rúnir, og strætó hef ég ekki tekið í 30 ár. Hægri þekki ég varla frá vinstri og áttir eru í mínum huga bara upp og niður. Nú er ég ein að ferðast og þarf að bjarga mér á eigin spýtur.
Hvert ætli þessi sé að fara? (Ljósm. Brynjar Ágústsson)
Ég hugðist taka sporvagninn heim til mín eftir heils dags þramm í gamla bænum, sárfætt, þyrst og svöng. Ég fyllti á matarbirgðirnar í næstu Billa-búð og rogaðist með feng minn í sporvagn nr 22 sem ég hafði tekið daginn áður örstuttan spöl með góðum árangri. En fljótlega áttaði ég mig á því að þessi vagn var að fara eitthvert allt annað, í öfuga átt. Nú voru góð ráð dýr. Myrkrið var að skella á, ekkert netsamband, stoppistöðvarnar hétu óskiljanlegum nöfnum og ég þorði ekki að hreyfa mig af ótta við að verða strandaglópur. Ég ákvað í örvæntingu að sitja áfram og vona að vagninn færi hring og kæmi á endanum á stoppistöðina mína.
Áfram hélt vagninn, lengra og lengra frá miðbænum, það dimmdi, fólk kom og fór en ég sat sem fastast. Loks stöðvaðist vagninn og rödd í hátalara tilkynnti að þetta væri endastöð, allir út. Ég þorði ekki annað en gegna. Reyndi að gefa mig á tal við lestarstjórann en hann virti mig ekki viðlits. Ég hrökklaðist út á lestarpallinn og sá að fólk streymdi inn í undirgöng og þaðan hvarf það út í myrkrið. Ég elti og reyndi að láta engan sjá á mér að ég væri villuráfandi sauður. Umhverfið var eyðilegt, skuggaleg háhýsi og útkrotaðir veggir og fáir á ferli og mér var ekki orðið um sel. Þarna yrði ég örugglega rænd eða drepin eða eitthvað þaðan af verra. Af fyrirhyggju var ég með makkann og vegabréfið í bakpokanum, rándýr sólgleraugu, nokkra tékkneska þúsundkalla og æfóninn í brjóstvasanum. Sannkallaður happafengur. Sá svo óljóst í gegnum nærsýni og náttblindu að hinum megin voru fleiri lestarspor sem hlytu að liggja í bæinn aftur. Ég sá hins vegar enga leið þangað aðra en tipla yfir teinana, sem ég gerði með lífið í lúkunum. Tók svo sömu lest til baka og fékk illt auga frá lestarstjóranum sem kannaðist greinilega við þessa skrýtnu konu sem setið hafði í lestinni í 40 mínútur og virtist ætla að sitja aðrar 40.
Nú sneri allt rétt og á endanum stöðvaðist vagninn á minni stoppistöð og mikið var ég fegin þegar ég skreið upp tröppurnar að íbúðinni minni, örmagna á sál og líkama. Óttaleg kind get ég verið.
Fyrstu dagar í Prag
Dagar í Prag líða eins og örskot. Borgin er með fegurstu menningarborgum í Evrópu, með Karlsbrúnni frægu og heillegum virkisveggjum frá 14. öld; turnspírur gnæfandi, hallir og kastalar ljósum prýdd, glæst hús í art nouveau-stíl, þröngar götur, matsölustaðir sem hafa verið í sama húsinu í hundruðir ára, og ilm af kanilvefjum og heitu víni leggur út á hellulögð strætin. Þessa dagana er frekar svalt (2ja-8 stiga hiti) en snjólaust og hlýtt þar sem sólin nær að stinga sér niður.
Frá því ég kom hingað 1.febrúar hefur ferðamönnum fjölgað með degi hverjum. Asíubúar koma í stórum hópum, dúðaðir og með grímu fyrir vitunum og hvít heyrnartól, þeir eru með síma, selfie-stangir og æpadda á lofti og fylgja gædinum flissandi í halarófu milli helstu túristastaðanna. Feitir og hávaðasamir Ameríkanar með loðhúfur koma í fjölskyldupakka og þræða söfnin og tripadvisor-staðina. Bretar, Rússar og Frakkar… allir vilja koma til Prag.
Á skokki mínu í gær rakst ég á par frá þeim fagra bæ, Bruges í Belgíu. Unga fólkið hafði ferðast víða og hafði mikinn áhuga á Íslandi. Prag hafði alltaf verið á listanum yfir áfangastaði hjá þeim, vegna skrautlegrar sögu og rómaðrar fegurðar. Bæði höfðu mikinn hug á að koma líka til Íslands en blöskraði ferðamannastraumurinn þangað, strákurinn vissi að íbúafjöldinn væri rétt yfir 300 þúsund og ógnaði að 1-2 milljónir hygðust leggja leið sína þangað. Lái honum hver sem vill.
Það er greinilega byrjað að undirbúa vertíðina hér í borg. Þar sem fyrir skömmu var harðlokað og eyðilegt hús með læstum gluggahlerum eru nú iðnaðarmenn eða ræstingafólk að störfum. Síðustu daga hafa tvö kaffihús bæst við í götunni minni. Veitinga-og kaffihús eru hér til fyrirmyndar, bæði verð og gæði. Áður fyrr drukku menn mest te í Prag, sem borið er fram á bakka í fallegum katli, sjóðheitt með hunangi og sítrónu en kaffi var varla í boði. Nú eru kaffihús hvert sem litið er, með allar hugsanlegar útgáfur af þeim eðaldrykk, wi-fi og enskumælandi þjónar. Veitingahúsaflóran er fjölbreytt en þjóðlegir tékkneskir staðir með sínum bragðlausu„dumplings“ eru algengir. Svejk- og Kafka-krár eru á nokkrum stöðum og trekkja verulega. Bjórinn freyðir hér á hverri búllu, gullinn með hnausþykkri froðu, einstaklega bragðgóður og hræódýr (um 200 kr ísl.). Enda svolgra Tékkar í sig flestum bjórlítrum af öllum þjóðum heims.
Tékkar eru ekkert að viðra sig upp við mann og kurteisin ekkert að drepa þá svona yfirleitt. Þeir brosa helst ekki að fyrra bragði og eldra fólkið skilur lítið í ensku. En þegar maður kynnist þeim er þetta auðvitað eðalfólk. Saga þjóðarinnar er skrautleg, vörðuð ofbeldi og yfirgangi nágrannaþjóðanna. En meira um það síðar. Fyrstu kynni af Prag lofa sérlega góðu þótt ég sé komin með hálsríg af turnspíruglápi.
Einn af mörgum vinsælum ferðamannastöðum í Prag. Útsýnisturn á Petrín-hæð, byggður 1891 í anda Eiffel.
UTILE et DULCI 